صید ماهیان استخوانی در دریای خزر از اواسط فروردین تا اواسط مهرماه هر سال ممنوع است؛ همچنین صید تجاری ماهیان خاویاری به دلیل خطر انقراض، ممنوعیت دائمی دارد.
حفظ ذخایر زیستی و تضمین بقای گونههای مختلف آبزیان در بزرگترین دریاچه جهان، نیازمند مدیریت هوشمندانه و وضع قوانین بازدارنده است. سازمان شیلات ایران با همکاری کشورهای حاشیه این حوضه آبی، تقویم مشخصی را برای صید تعاملی و تجاری تدوین کرده است که بر اساس آن، در ماههای خاصی از سال هرگونه فعالیت صیادی متوقف میشود تا فرصت طبیعی برای بازسازی نسل ماهیان فراهم گردد.
تقویم فصلی شیلات: چه زمانی تورها جمع میشوند؟
ممنوعیت صید در دریای خزر یک قانون کلی و یکسان برای همه گونهها نیست، بلکه بر اساس چرخه زندگی، زمان زادآوری و وضعیت پایداری جمعیت هر گروه از ماهیان تعیین میشود. در ادامه جزئیات زمانبندی ممنوعیت صید برای سه گروه اصلی آبزیان خزر آورده شده است:
- ماهیان استخوانی (شامل ماهی سفید، کفال و کپور): فصل ممنوعه صید این گونهها معمولاً از ۱۵ تا ۲۰ فروردین آغاز میشود و تا ۲۰ مهرماه ادامه دارد. در این بازه ۶ ماهه، فعالیت تمامی شرکتهای تعاونی صید پره در سه استان گیلان، مازندران و گلستان به طور کامل متوقف میشود.
- ماهی کیلکا: دوره زادآوری و اوج تخمریزی این ماهی کوچک اما استراتژیک در اواخر بهار است. سازمان شیلات معمولاً از اوایل اردیبهشت تا اواخر تیرماه صید صنعتی کیلکا را ممنوع اعلام میکند تا توده زنده این گونه آسیب نبیند.
- ماهیان خاویاری (فیلماهی، اوزونبرون، تاسماهی): صید تجاری این گونههای باارزش زیستی بر اساس توافقنامههای بینالمللی میان ۵ کشور حاشیه دریای خزر، به صورت دائمی و در تمام طول سال ممنوع است و تنها صید محدود با هدف تحقیق یا تکثیر مصنوعی توسط شیلات مجاز است.
چرا صید در بهار و تابستان ممنوع است؟ (دلایل زیستمحیطی)
ممنوعیتهای فصلی صید ماهی صرفاً یک تصمیم اداری نیست، بلکه ریشه در رفتارهای بیولوژیکی و اکولوژیکی آبزیان دارد. دلایل اصلی این رویکرد حفاظتی عبارتند از:
بزرگترین علت ممنوعیت صید، انطباق آن با فصل تخمریزی و زادآوری ماهیان است. بیشتر ماهیان خزر برای تخمگذاری نیاز به مهاجرت دارند؛ یعنی از دریا به سمت آبهای شیرین رودخانهها حرکت میکنند تا در بستری آرام زادآوری کنند.
صید ماهی بارور در دهانه رودخانهها باعث میشود پیش از ریختن تخمها از بین برود که این امر چرخه بازسازی طبیعی ذخایر دریا را به طور کامل متوقف کرده و نسل آینده ماهیان را نابود میسازد.
علاوه بر صید، همپوشانی این فصل با ورود آلایندههای شیمیایی کشاورزی به رودخانهها و فعالیتهای صنعتی مانند ماسهشویی، آسیبپذیری زیستگاهها را دوچندان میکند؛ به همین دلیل دریا و رودخانهها در این ماهها به یک قرنطینه حمایتی نیاز دارند.
مناطق ممنوعه صید در سواحل شمالی کشور
علاوه بر محدودیتهای زمانی، برخی از نقاط جغرافیایی در تمام طول سال یا در فصول خاصی به عنوان مناطق سرخ و کاملاً ممنوعه برای ماهیگیری شناخته میشوند:
نکته مهم: مصب و حریم دهانه رودخانههای حیاتی نظیر سفیدرود در گیلان و گرگانرود در گلستان تا شعاع ۵۰۰ متری به سمت دریا، به عنوان پناهگاه اصلی زادآوری شناخته شده و صید در آنها در تمام فصول سال ممنوع و جرم تلقی میشود.
همچنین مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست مانند تالاب بینالمللی انزلی، خلیج گرگان و پناهگاه حیات وحش میانکاله دارای ضوابط سختگیرانهتری هستند و ورود صیادان به این حریمها، پیگرد قضایی و حقوقی سنگینی را برای متخلفان به همراه دارد.
قوانین برخورد و جریمههای صید غیرمجاز در خزر
یگان حفاظت منابع شیلات با همکاری نیروی انتظامی و مراجع قضایی، در فصول ممنوعه گشتهای شبانهروزی خود را در سواحل و رودخانههای منتهی به خزر تشدید میکند. برخورد با صیادان غیرمجاز شامل مراحل و اهرمهای بازدارنده زیر است:
- ضبط کامل تجهیزات: هرگونه صید خارج از تقویم قانونی یا استفاده از ابزارهای مخرب زیستمحیطی مانند الکتروشوک (موتور برق)، سموم شیمیایی و تورهای گوشگیر ریز (دام گسترده)، منجر به توقیف فوری شناور و ضبط ادوات به نفع دولت میشود.
- جریمههای نقدی دوگانه: متخلفان موظف به پرداخت بهای ضرر و زیان وارده به محیط زیست (بر اساس مصوبه شورای عالی حفاظت محیط زیست) به علاوه جزای نقدی تعزیری دادگاه هستند که مبلغ آن معمولاً بر اساس نوع و وزن ماهی صیدشده محاسبه میشود.
- مجازات کیفری برای صید خاویار: به دلیل بحران انقراض تاسماهیان خزر، صید یا حتی حمل و نگهداری غیرمجاز ادوات صید ماهیان خاویاری در خودروهای شهرهای ساحلی، علاوه بر جریمههای سنگین میلیاردی، مجازات حبس تعزیری را در پی دارد.
جمعبندی وضعیت صیادی در شمال
جواب پیشنهادی: برای حفظ پایداری سفره صیادان و استمرار نسل آبزیان، هماهنگی کامل با تقویم ممنوعیت شیلات الزامی است. فصول بهار و تابستان زمان استراحت دریاست و هرگونه صید تجاری در این ایام آسیب جبرانناپذیری به اکوسیستم خزر وارد میکند.
پرسشهای متداول کاربران
خیر؛ در فصول تخمریزی ماهیان (اسفند تا خرداد) صدور پروانههای صید تفریحی با قلاب توسط سازمان محیط زیست متوقف میشود و ماهیگیری در رودخانهها و مصبها ممنوع است. در سایر ماهها صید ورزشی صرفاً با دریافت مجوز یکماهه الکترونیکی مجاز خواهد بود.
سازمان شیلات ایران همزمان با فصل ممنوعیت صید، طرح مولدگیری را اجرا میکند. در این طرح، ماهیهای مولد به صورت هدایتشده تکثیر یافته و سالانه میلیونها قطعه بچه ماهی سفید و خاویاری در رودخانههای شمالی رهاسازی میشوند تا ضعف تکثیر طبیعی جبران شود.
نظرات