تعریف پدیده پیشروی آب دریا در اراضی ساحلی
به پیشروی مداوم و بلندمدت آب دریاها در بخشهای خشکی در اصطلاح علمی پیشروی دریا (Marine Transgression) یا طغیان دریا گفته میشود که در مقیاسهای کوتاهمدت جوی با نام آبگرفتگی ساحلی نیز شناخته میشود.
این رویداد هیدرولوژیکی و زمینشناسی زمانی رخ میدهد که خط ساحلی به طور پیوسته به سمت داخل خشکی جابجا شده و مناطق زمینی را زیر تراز آب ببرد. وقوع این حالت مکانیزمهای رسوبگذاری را تغییر داده و پیامدهای عمیقی بر اکوسیستمهای مجاور ساحل بر جای میگذارد.
در بخشهای زیر، عبارات کلیدی و اصطلاحات مرتبط با این پدیده را به همراه جزئیات ساختاری آنها مشاهده میکنید:
مفاهیم اساسی دینامیک سواحل: پیشروی و پسروی
تغییر تراز آب دریاها یک فرآیند پویا است که در طول تاریخ زمینشناسی همواره رخ داده است. در بررسی سنگشناسی سواحل، پدیده پیشروی دریا منجر به شکلگیری توالی خاصی از لایههای رسوبی میشود که به آن توالی پیشرونده میگویند. در این وضعیت، رخسارههای عمیقتر دریایی بر روی رخسارههای کمعمق قدیمیتر قرار میگیرند.
نقطه مقابل این پدیده، پسروی دریا (Marine Regression) نام دارد که در آن آب عقبنشینی کرده و بستر قبلی دریا به خشکی تبدیل میشود. فرسایش ساحلی فرآیندی فیزیکی و مکانیکی است که اغلب به صورت همزمان با پیشروی آب رخ میدهد و تخریب شدید خاک سواحل را به دنبال دارد.
علل زمینشناسی و درونزادی پیشروی آب در خشکی
حرکات درونی زمین و تغییرات ساختاری پوسته نقش بسزایی در جابجایی خطوط ساحلی دارند. فرآیندهای درونزادی که در مقیاسهای زمانی طولانی یا به صورت ناگهانی رخ میدهند، هندسه حوضههای آبی را دستخوش تغییر میکنند:
حرکات تکتونیکی پوسته زمین و جابجایی گسلهای ساحلی میتواند منجر به فروپاشی یا فرونشست ناگهانی زمینهای ساحلی و پیشروی فوری آب شود.
تغییر در شکل و ظرفیت حوضههای اقیانوسی بزرگ بر اثر سرعت گرفتن فرآیند گسترش کف دریاها در مقیاس زمینشناسی تراز آب را بالا میآورد.
پدیده بازگشت ایزوستاتیک (Isostasy) پوسته پس از ذوب تودههای یخی قدیمی، در برخی مناطق باعث فرونشست زمینهای مجاور و رفتن آنها به زیر آب میشود.
تغییرات ساختاری در بستر دریاچهها و حوضههای بسته تکتونیکی، تراز ظاهری آب را نسبت به خطوط ساحلی پیرامون جابجا میکند.
عوامل زیستمحیطی، اقلیمی و نقش فعالیتهای انسانی
در دوران معاصر، دخالتهای بشر در طبیعت و تغییرات اقلیمی ناشی از آن، سرعت پیشروی آب دریاها را به شکل چشمگیری افزایش داده است. گرمایش جهانی از دو طریق عمده بر این پدیده دامن میزند. اول، ذوب شدن یخچالهای طبیعی و کلاههای یخی قطبی در گرینلند و جنوبگان که حجم زیادی از آب شیرین را روانه اقیانوسها میکند. دوم، پدیده انبساط گرمایی آب (Thermal Expansion) که باعث افزایش حجم فیزیکی آب دریاها با بالا رفتن دمای میانگین سیاره میشود.
فعالیتهای موضعی انسان نیز اثرات مخربی دارند. برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی و حفر چاههای عمیق ساحلی موجب تراکم لایههای خاک و فرونشست شدید زمین میشود. همچنین کاهش ورود رسوبات به دلتاها به دلیل ساخت سدهای متعدد در بالادست رودخانهها، توان دفاعی سواحل را گرفته و راه را برای طغیان آب باز میکند.راهکار پیشگیرانه: توقف بارگذاریهای صنعتی سنگین در لبه سواحل کمارتفاع و کنترل استخراج مایعات زیرزمینی، سریعترین روش برای کاهش نرخ فرونشست مخروب ساحلی است.
نظرات