جهاد دفاعی در اسلام به عنوان یک تکلیف شرعی در شرایط خاصی واجب میشود. بر اساس آموزههای اسلامی، احکام آن به شرح زیر است:
زمان وجوب جهاد دفاعی:
1. هجوم دشمن به سرزمینهای اسلامی:
- هرگاه کشورها یا گروههای متخاصم به قلمرو اسلامی حمله کنند، جهاد دفاعی بر همه مسلمانان (در صورت توانایی) واجب میشود.
- این وجوب فوری است و نیازی به اذن حاکم شرط ندارد (برخلاف جهاد ابتدایی که نیاز به دستور ولیفقیه دارد).
2. تهدید امنیت، جان، مال و ناموس مسلمانان:
- اگر دشمنان در حال کشتار، اسارت یا تجاوز به حقوق مسلمانان باشند، دفاع واجب است.
3. اشغال سرزمینهای اسلامی:
- در صورت اشغال بخشی از دارالاسلام توسط کفار (مانند اشغال فلسطین)، جهاد برای آزادسازی آن واجب میشود.
بر چه کسانی واجب است؟
1. عموم مسلمانان (با شرایط):
- هر مسلمانی که توانایی جسمی و مالی داشته باشد.
- شامل مردان بالغ و عاقل میشود، اما در موارد ضروری، حتی زنان و کودکان نیز میتوانند مشارکت کنند.
2. ساکنان منطقه مورد حمله:
- دفاع ابتدا بر عهده ساکنان همان منطقه است، سپس اگر کافی نبود، دیگر مسلمانان باید کمک کنند.
3. حکومت اسلامی:
- دولت اسلامی موظف است سازماندهی نیروها و بسیج امکانات را انجام دهد.
تفاوت با جهاد ابتدایی:
- جهاد دفاعی: بدون نیاز به اذن خاص، بر همه واجب است.
- جهاد ابتدایی: فقط با دستور ولیفقیه (حاکم شرع) مجاز است.
مثالهای تاریخی:
- دفاع مسلمانان در جنگ احزاب (خندق) در برابر حمله مشرکان.
- مقاومت در برابر حمله مغولان به سرزمینهای اسلامی.
- دفاع مقدس ملت ایران در برابر رژیم بعث عراق (۸ سال جنگ تحمیلی).