دود اگر بالا نشیند کسر شان شعله نیست جای چشم ابرو نگیرد گرچه او بالاتر است معنی

این بیت از حافظ است و معنی عمیق و زیبایی دارد:

مصرع اول:

«دو اگر بالا ننشیند، کسر شأن شعله نیست»

👉 معنی:

- «دو» (یا دود) نماد چیزهای پایین‌تر و فرومایه است، در حالی که «شعله» بلندپایه و والاست.

- حافظ می‌گوید اگر دود (که پایین‌تر است) نخواهد به بالا برود، این هیچ کسر شأنی برای شعله (آتش) ایجاد نمی‌کند، چون شعله جایگاه خودش را دارد و ارزشش را دود تعیین نمی‌کند.

مصرع دوم:

«جای چشم، ابرو نگیرد، گرچه او بالاتر است»

👉 معنی:

- ابرو هرچند از چشم بالاتر قرار دارد، اما هرگز نمی‌تواند جای چشم را بگیرد.

- یعنی چیزهایی که ظاهراً بالاتر یا برتر به نظر می‌رسند، لزوماً جایگاه اصلی و کارکرد چیزهای پایین‌تر را ندارند.

معنای کلی بیت:

حافظ با این تشبیه‌های زیبا می‌خواهد بگوید:

- افراد یا چیزهای باارزش (شعله و چشم) نیازی به تأیید چیزهای کم‌ارزشتر (دود و ابرو) ندارند.

- هر کس جایگاه خود را دارد و برتری ظاهری (مثل ابرو که بالاتر از چشم است) به معنای اهمیت بیشتر نیست.

- این بیت می‌تواند اشاره به انسان‌های بزرگ هم داشته باشد که نیازی به تأیید دیگران ندارند.

✨ نکته ادبی: حافظ از تشبیه و کنایه استفاده کرده تا مفهومی اخلاقی-عرفانی را بیان کند.