بر اساس مشهورترین روایات تاریخی و تقویم رسمی ایران، تاریخ شهادت و وفات حضرت فاطمه معصومه (س)، روز ۱۰ ربیعالثانی سال ۲۰۱ هجری قمری است؛ البته قول ضعیفتری نیز به روز ۱۲ ربیعالثانی اشاره دارد.
حضرت فاطمه معصومه (س)، نگین شهر قم و خواهر گرامی امام رضا (ع)، پس از هجرتی تاریخی و پرفرازونشیب از مدینه به مقصد طوس، در پی حوادث ناگواری که در مسیر رخ داد، در شهر قم دار فانی را وداع گفتند. تعیین دقیق روز وفات ایشان همواره مورد توجه محققان و شیفتگان اهل بیت بوده است.
بررسی اقوال تاریخی درباره روز وفات در ماه ربیعالثانی
در خصوص روز دقیق رحلت حضرت معصومه (س) در ماه ربیعالثانی سال ۲۰۱ هجری قمری، میان مورخان برجسته سه دیدگاه و قول اصلی وجود دارد که در ادامه به تبیین مستندات آنها میپردازیم:
- قول اول و مشهور (۱۰ ربیعالثانی): این تاریخ مورد قبول اکثر علما و مبنای تقویم رسمی کشور است. با توجه به ورود حضرت به قم در ۲۳ ربیعالاول و اقامت ۱۷ روزه ایشان، این محاسبات دقیقتر به نظر میرسد و مناسک عزاداری نیز عموماً بر پایه این روز بنا شده است.
- قول دوم و غیرمشهور (۱۲ ربیعالثانی): برخی از منابع متأخر مانند کتاب انوار المشعشعین با تکیه بر محاسبات خط سیر حرکت از ساوه و وضعیت جسمانی ایشان، روز دوازدهم این ماه را به عنوان زمان رحلت ذکر کردهاند.
- قول سوم (۱۱ ربیعالثانی): بعضی از محققان برای جمع بین دو قول دهم و دوازدهم یا به دلیل نسخهبرداریهای متفاوت از متون کهن، روز یازدهم را مطرح کردهاند که در مقایسه با قول اول از سندیت ضعیفتری برخوردار است.
سن مبارک حضرت معصومه (س) در زمان شهادت
یکی از سؤالات متداول مجاوران و زائران، سن شریف این بانوی فداکار در زمان کوچ ابدیشان است. محاسبات زمانی بر پایه اسناد ولادت و وفات صراحت دقیقی در این باره ارائه میدهد:
نکته مهم: با توجه به ولادت ایشان در اول ذیالقعده سال ۱۷۳ هجری قمری در مدینه منوره و وفات در سال ۲۰۱ هجری قمری، سن ایشان در زمان شهادت دقیقاً ۲۸ سال بوده است.
شایان ذکر است که در برخی منابع غیرمستند سنین کمتری مانند ۱۸ یا ۲۳ سال نیز برای ایشان نقل شده است؛ اما این ارقام با دوران حبس طولانیمدت پدر بزرگوارشان، امام موسی کاظم (ع)، همخوانی ریاضی و تاریخی ندارد و همان عدد ۲۸ سال طبق شواهد متقنتر است.
علت بیماری و شهادتگونه بودن رحلت
سفر حضرت معصومه (س) یک سفر عادی نبود، بلکه حرکتی استراتژیک در حمایت از ولایت به شمار میرفت. تبیین حوادث سفر، واقعه ساوه و دلایل ضعف جسمانی حضرت نشان میدهد که چرا وفات ایشان ابعاد یک شهادت مظلومانه را دارد:
تاریخ وفات حضرت معصومه (س) در تقویم امسال
با توجه به تفاوت تعداد روزهای سال قمری و شمسی، روزهای عزاداری در تقویم خورشیدی ما هر سال دستخوش تغییر میشود. جزییات تطبیق زمانی این مناسبت برای امسال به شرح زیر است:
- در تقویم رسمی امسال (سال ۱۴۰۵ هجری شمسی)، روز ۱۰ ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری مصادف با روز دوشنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ است.
- این مناسبت مذهبی در تقویم میلادی جاری نیز برابر با ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی است.
جمعبندی مناسبت
جواب پیشنهادی: برای اقامه عزا و زنده نگه داشتن یاد این بانوی مکرمه، روز ۱۰ ربیعالثانی (مصادف با اواخر شهریورماه در سال جاری) به عنوان اصیلترین روایت شهادت حضرت فاطمه معصومه (س) ملاک عمل شیعیان و حوزههای علمیه است.
پرسشهای متداول کاربران
ایشان پس از بیمار شدن در ساوه به درخواست خود به قم منتقل شدند و دقیقاً ۱۷ روز در منزل یکی از بزرگان شیعه به نام موسی بن خزرج اشعری (که امروزه به بیتالنور معروف است) اقامت داشتند و در این مدت به عبادت و راز و نیاز پرداختند.
پس از رحلت، پیکر ایشان در باغ بابلان (محل فعلی حرم) قرار داده شد. طبق گزارشهای تاریخی، دو سوار نقابدار و ناشناس از سمت بیابان آمدند، نماز را اقامه کردند و پیکر را در مزار نهادند که محققان با توجه به شواهد، احتمال میدهند امام رضا (ع) و امام جواد (ع) بودهاند.
نام اصلی این بانوی بزرگوار، فاطمه است؛ اما لقب «معصومه» از سوی برادر بزرگوارشان، امام رضا (ع)، به دلیل مقام بالای تقوا، طهارت، کمالات معنوی و عصمت عملی به ایشان اعطا گردید.
نظرات