امام علی علیه السلام در جنگ های خیبر و خندق به ترتیب با کدام پهلوانان مبارزه نمودند

تاریخ اسلام گواه دلاوری‌ها و ایثارگری‌های بی‌بدیل امیرالمؤمنین، امام علی علیه السلام است. در میان تمام غزوات و نبردهای صدر اسلام، دو حماسه خندق و خیبر به عنوان نقاط عطفی شناخته می‌شوند که شجاعت یگانه دلاور اسلام، سرنوشت کل جامعه مسلمین را از نابودی حتمی نجات داد. در این مقال به بررسی تفصیلی فرآیند این رویدادهای تاریخی و پهلوانانی که در مقابل ذوالفقار قرار گرفتند می‌پردازیم.

حماسه خندق؛ تقابل تمام ایمان در برابر تمام شرک

در سال پنجم هجری، مدینه در محاصره سنگین سپاهی ۱۰ هزار نفره از قبایل مشرک و یهودی (سپاه احزاب) قرار گرفت. با ابتکار هوشمندانه سلمان فارسی و حفر خندق، دشمن پشت دروازه‌ها متوقف شد و توان ورود به شهر را نداشت. این بن‌بست نظامی تا زمان عبور چند تن از پهلوانان نامدار قریش از باریک‌ترین بخش خندق ادامه یافت.

سرآمد این جنگجویان، عَمرو بن عَبدِوَدّ عامری بود؛ پیرمردی جنگ‌آزموده که او را به دلیل سرسختی بی‌نظیرش «فارس یَلیَل» می‌نامیدند و توان نظامی‌اش را در میدان‌ها برابر با هزار سوار جنگی می‌دانستند. عمرو با لحنی آمیخته به تکبر و تمسخر عقاید مسلمانان، مکرراً فریاد هماوردخواهی سر داد. این فریادها رعب و سکوت سنگینی را بر اردوگاه اسلام حاکم کرد، تا جایی که قرآن کریم حال روحی مسلمانان را در آن لحظات به رسیدن جان‌ها به گلوگاه توصیف می‌کند.

امام پیش از شروع کارزار، پیشنهادات سه‌گانه‌ای از جمله پذیرش اسلام یا بازگشت به مکه را مطرح کرد، اما عمرو با تکبر آن‌ها را رد نمود. با شروع نبردی سخت، شمشیر عمرو سپر امام را شکافت و به سر ایشان جراحتی وارد ساخت؛ اما امیرالمؤمنین با تدبیری جنگی و غافلگیرکننده، ضربه‌ای کاری به ساق‌های عمرو زد و او را به خاک افکند و خالصانه برای خدا سر از تن او جدا کرد. این پیروزی شیرازه روانی سپاه احزاب را به کلی از هم پاشید.

پهلوان دیگری که همراه عمرو از خندق عبور کرده بود، نوفل بن عبدالله بن مغیره نام داشت. او پس از مشاهده فرجام عمرو، قصد فرار داشت اما با اسب به درون خندق سقوط کرد و امام علی (ع) با ورود به خندق، او را نیز به قتل رساند و فتنه احزاب را خنثی نمود.

حماسه خیبر؛ گشودن دژهای نفوذناپذیر یهود

در سال هفتم هجری، به دلیل توطئه‌ها و جاسوسی‌های مداوم یهودیان قلعه‌نشین خیبر علیه پایتخت اسلام، لشکری به سمت این منطقه در ۱۵۰ کیلومتری شمال مدینه گسیل شد. خیبر مجهز به دژهای بسیار مستحکم و انبارهای وسیع نظامی بود و تلاش‌های اولیه برخی از فرماندهان اسلام برای فتح قلعه‌های اصلی (مانند قلعه قموص یا ناعم) با ناکامی مواجه شد و ناامیدی سنگینی پدید آورد.

پیامبر اکرم (ص) پس از این وقایع، حدیث تاریخی رایت را فرمود: «فردا پرچم را به دست کسی می‌دهم که خدا و رسولش او را دوست دارند و او نیز خدا و رسول را دوست دارد؛ کراری است که فرار نمی‌کند...». صبحگاه، امام علی (ع) را که به چشم‌درد شدیدی مبتلا بود فراخواند، با اعجاز آب دهان مبارک شفا داد و پرچم را به دست او سپرد.

با فرار مابقی لشکر یهود به داخل دژ، امام علی (ع) درِ عظیم و سنگین قلعه خیبر را با نیرویی ربانی از جا کند و از آن به عنوان سپر و سپس پلی روی خندق استفاده کرد تا مسلمانان وارد قلعه شوند و فتح نهایی محقق گردد.