هم‌خانواده مسئول چیست؟

کلمه «مسئول» از واژه‌هایی است که در فارسی هم در درس املا و هم در درس واژه‌آموزی زیاد دیده می‌شود. برای پیدا کردن هم‌خانواده آن باید به ریشه واژه توجه کنیم، نه فقط به معنی نزدیک. مسئول با واژه‌هایی هم‌خانواده است که از ریشه «س، ء، ل» ساخته شده‌اند.

فهرست هم‌خانواده‌های مسئول

چرا این واژه‌ها هم‌خانواده‌اند؟

هم‌خانواده‌ها واژه‌هایی هستند که از یک ریشه مشترک ساخته می‌شوند. در مورد «مسئول»، ریشه اصلی به معنای پرسیدن و خواستن است. از همین ریشه، کلماتی مانند سؤال، سائل، مسئله و مسئولیت ساخته شده‌اند.

در معنی امروزی فارسی، «مسئول» بیشتر به کسی گفته می‌شود که وظیفه‌ای بر عهده دارد و باید درباره آن پاسخگو باشد. این ارتباط معنایی با «پرسش» هنوز دیده می‌شود: مسئول کسی است که اگر درباره کاری پرسیده شود، باید جواب بدهد.

فرق هم‌خانواده و مترادف مسئول

گاهی دانش‌آموزان واژه‌های هم‌معنی را با هم‌خانواده اشتباه می‌گیرند. هم‌معنی یعنی دو واژه معنی نزدیک دارند؛ اما هم‌خانواده یعنی از یک ریشه ساخته شده‌اند. برای مثال «پاسخگو» از نظر معنی به مسئول نزدیک است، ولی هم‌خانواده مسئول نیست.

املا و شکل درست کلمه مسئول

در فارسی امروز، شکل «مسئول» رایج‌تر است. شکل «مسؤول» نیز در متن‌های رسمی و عربی‌نویسی دیده می‌شود، اما در کتاب‌های درسی و کاربرد روزمره، معمولاً «مسئول» نوشته می‌شود. همچنین برای «سؤال»، شکل ساده‌شده «سوال» هم در فارسی امروز بسیار رایج است.

نمونه جمله با هم‌خانواده‌های مسئول

1. مدیر مدرسه مسئول برگزاری مراسم صبحگاه بود.
2. هر دانش‌آموز باید نسبت به تکالیف خود مسئولیت‌پذیر باشد.
3. معلم از ما خواست سؤال‌های درس را با دقت بخوانیم.
4. سائل با احترام درخواست خود را مطرح کرد.
5. برای حل این مسئله باید راه‌حل مناسبی پیدا کنیم.
6. مسائل اجتماعی با همکاری مردم و مسئولان بهتر حل می‌شوند.
7. رفتار مسئولانه باعث اعتماد دیگران می‌شود.

اشتباهات رایج

روش سریع تشخیص در امتحان

اگر در امتحان پرسیدند «هم‌خانواده مسئول چیست؟»، ابتدا به یاد «سؤال» بیفتید. بعد واژه‌های هم‌ریشه را کنار آن بیاورید: سائل، مسئله، مسائل، مسئولیت. اگر سؤال فقط دو یا سه مورد خواسته بود، «سؤال، مسئله، مسئولیت» پاسخ مناسبی است.

پرسش‌های رایج