بر اساس قول مشهور و روایات معتبر شیعه، امام حسین (ع) در روز سوم ماه شعبان سال چهارم هجری قمری در مدینه منوره به دنیا آمدند.
شناخت دقیق زمان و بستر تاریخی ولادت پیشوایان دینی، علاوه بر ابعاد مذهبی، از دیدگاه پژوهشهای تاریخی نیز اهمیت فرآوانی دارد. سومین امام شیعیان، حضرت سیدالشهدا (ع)، در فضایی چشم به جهان گشودند که مدینه منوره کانون دگرگونیهای بزرگ فرهنگی و اجتماعی جهان اسلام بود.
تاریخ دقیق ولادت امام حسین (ع)؛ بررسی اقوال و روایات
تعیین زمان دقیق ولادت امام حسین (ع) یکی از مباحث اصیل در تاریخنگاری اسلامی است. میان دانشمندان و مورخان بزرگ، بر سر روز و سال این رویداد مبارک چند دیدگاه وجود دارد که در این میان، قول سوم شعبان از بالاترین اعتبار برخوردار است.
دیدگاه نخست که به عنوان قول مشهور و مقبول میان علمای شیعه شناخته میشود، روز سوم شعبان سال چهارم هجری قمری را زمان میلاد میداند. این تاریخ در آثار محدثان بزرگی مانند شیخ طوسی در مصباح المتهجد و شیخ مفید در الارشاد آمده و توقیع شریف امام زمان (عج) نیز آن را تایید میکند.
دیدگاه دوم، روز پنجم شعبان سال چهارم هجری را مطرح میکند. این روایت نیز در برخی از متون کهن شیعه و اهل سنت نقل شده و استوانههای حدیثی مانند ابن شهر آشوب در مناقب به آن اشاره کردهاند، اما در رتبه بعدی از شهرت قرار دارد.
دیدگاه سوم که بیشتر در میان برخی مورخان اهل سنت و گزارشهای پراکنده دیده میشود، ولادت حضرت را در اواخر ماه ربیعالاول یا سال سوم هجری قمری دانسته است. این اقوال به دلیل تضاد با سن امام در زمان شهادت، در میان محققان معاصر شیعه پذیرفته نیستند.
نکته مهم: هرچند روایات نادری درباره روزهای دیگر ماه شعبان وجود دارد، اما مبنای تقویم هجری و جشنهای مذهبی شیعیان جهان، بر اساس توقیعات صادر شده، همان روز سوم این ماه است.
محل ولادت و بستر تاریخی مدینه در سال چهارم هجری
به اتفاق تمامی منابع مذهبی و تاریخی اسلام، محل ولادت امام حسین (ع) شهر مدینه منوره و در خانه وحی (منزل امام علی و حضرت فاطمه زهرا) در نزدیکی مسجدالنبی بوده است.
سال چهارم هجری قمری، دوران تثبیت و اقتدار رو به رشد جامعه نوپای اسلامی در مدینه پس از نبردهای بزرگی همچون احد بود؛ تولد دومین نوه پیامبر اکرم (ص) موجی از شادمانی را در میان مسلمانان ایجاد کرد.
روایات متعددی تایید میکنند که مدت بارداری حضرت فاطمه (س) برای امام حسین (ع) استثنائاً ۶ ماه بوده است. این پدیده اعجازآمیز در کلام معصومین به عنوان یک کرامت ویژه و وجه شباهت ایشان به حضرت یحیی (ع) معرفی شده است.
مهمترین شناسههای زمانی ولادت
سنت های نبوی و ماجرای آسمانی نامگذاری
در بدو ولادت، پیامبر اسلام (ص) طفل را در پارچهای سپید پیچیدند، در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه قرائت کردند تا نخستین طنین آواها برای او توحیدی باشد.
ماجرای نامگذاری حضرت یک فرآیند کاملاً آسمانی داشت. در روایات متواتر آمده است که امام علی (ع) و حضرت زهرا (س) در نامگذاری بر رسول خدا سبقت نگرفتند و پیامبر نیز فرمود در این امر بر پروردگار پیشی نمیگیرد؛ سپس جبرئیل هبوط کرد و پیام آورد که نام فرزند کوچک هارون (شبیر) را به معادل عربی آن یعنی «حسین» بر این نوزاد بگذارید.
در روز هفتم ولادت، رسول خدا (ص) سنت عقیقه را به جا آوردند، گوسفندی را قربانی کرده و موی سر حضرت را تراشیدند و هموزن آن نقره صدقه دادند. در همین روزهای آغازین بود که پیامبر در کنار ابراز محبت شدید، از شهادت مظلومانه ایشان در آینده خبر دادند.
اعمال عبادی و مستحبات روز سوم شعبان
روز سوم ماه شعبان صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه در فرهنگ اسلامی به عنوان مقطعی برای کسب فیوضات معنوی و ارتباط نزدیکتر با اهل بیت (ع) شناخته میشود.
روزه گرفتن در روز سوم شعبان از فضیلت بسیار بالایی برخوردار است و در روایات سید بن طاووس و شیخ طوسی پاداش معنوی فراوانی برای روزهداران این روز ذکر شده است.
قرائت دعای توقیع امام حسن عسکری (ع) که به قاسم بن علاء همدانی صادر شده، شاخصترین عمل متنی این روز است. این دعا با عبارت «اللّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ الْمَوْلُودِ فِی هٰذَا الْیَوْمِ» آغاز میشود و ابعاد کلامی عمیقی دارد.
خواندن دعای دوم این روز که از مناجاتهای امام حسین (ع) در روز عاشورا پیش از شهادت است و با عبارت «اللَّهُمَّ أَنْتَ مُتَعَالِی الْمَکَانِ» شروع میشود، به همراه انجام غسل زیارت و فرستادن صلوات شعبانیه در وقت زوال، از دیگر مستحبات مؤکد است.
جمعبندی تاریخی
خلاصه مبحث: برآیند متون کهن حدیثی و تاریخی نشان میدهد که ولادت امام حسین (ع) در ۳ شعبان سال ۴ هجری رخ داده است. این روز بزرگ علاوه بر جنبه شعائری و جشن، واجد برکت عبادی ویژهای است که از طریق ادعیه و روزه سفارش شده است.
سوالات متداول
علت اصلی اختلاف مورخان در تعیین سال تولد امام حسین (ع) چیست؟
ریشه این اختلاف به نحوه محاسبه فواصل زمانی و تاریخ ولادت امام حسن (ع) بازمیگردد. کسانی که میلاد امام حسن را در سال دوم هجرت میدانند، مایلند سال سوم را برای امام حسین انتخاب کنند تا فاصله سنی طولانیتر شود؛ اما با توجه به تولد امام حسن در رمضان سال سوم، سال چهارم هجری برای امام حسین دقیقتر است.
نام مبارک حسین در ادیان و کتابهای آسمانی پیشین به چه صورتی آمده است؟
بر اساس گزارش کتب سیره و روایات اسلامی، نام مبارک امام حسین (ع) در کتاب تورات به زبان عبری «شبیر» (فرزند کوچک هارون) و در کتاب انجیل با عنوان «طاب» ذکر شده است.
کدام کتب ادعیه شیعه به طور اختصاصی اعمال روز سوم شعبان را ثبت کردهاند؟
کتابهای معتبر کهن مانند «مصباح المتهجد» اثر شیخ طوسی و «اقبال الاعمال» نوشته سید بن طاووس اصلیترین منابع اسنادی این اعمال هستند که در دوران معاصر در کتاب «مفاتیح الجنان» شیخ عباس قمی گردآوری شدهاند.
نظرات