بزرگترین زلزله ثبتشده در تاریخ جهان در کشور شیلی (در آمریکای جنوبی) و در شهر والدیویا رخ داده است.
کره زمین در طول تاریخ خود شاهد مگاتراستها و زمینلرزههای هولناکی بوده است، اما از زمانی که ابزارهای دقیق سنجش و دستگاههای لرزهنگاری توسط دانشمندان به کار گرفته شدند، هیچ رویدادی به اندازه فاجعه سال ۱۹۶۰ در شیلی ثبت نشده است. این رویداد نه تنها به دلیل قدرت بیسابقهاش، بلکه به خاطر تغییرات جغرافیایی پایداری که در پوسته زمین ایجاد کرد، همواره در صدر مطالعات زمینشناسی قرار دارد.
شناسنامه قویترین زمینلرزه ثبتشده در تاریخ بشر
این زمینلرزه بینظیر در ۲۲ مه سال ۱۹۶۰ میلادی در سواحل جنوبی کشور شیلی و نزدیکی شهر والدیویا به وقوع پیوست. تکانهای آغازین به سرعت به یک کلانزلزله تبدیل شد که امواج آن در سراسر سیاره زمین احساس گردید.
بزرگی این ابرزلزله توسط دستگاههای لرزهنگاری ۹.۵ درجه در مقیاس بزرگای گشتاوری (Mw) ثبت شده است که بالاترین رقم در تاریخ علم محسوب میشود.
مدت زمان تکانهای اصلی زمین به طرز شگفتآوری طولانی بود و بین ۱۰ تا ۱۳ دقیقه به طول انجامید که باعث وحشت و ویرانی عظیمی شد.
چرا کشور شیلی زلزلهخیزترین منطقه جهان است؟
وقوع چنین زمینلرزه هولناکی در شیلی تصادفی نیست. جغرافیای این کشور طولانی و باریک در آمریکای جنوبی، کاملاً تحت تأثیر فرآیندهای تکتونیکی عظیمی است که در اعماق اقیانوس و زمین در جریان است.
علت اصلی این پدیده، قرارگیری شیلی در مرز همگرا و برخورد دو صفحه تکتونیکی بزرگ یعنی صفحه اقیانوسی نازکا و صفحه قارهای آمریکای جنوبی است. در این منطقه فرآیند فرورانش (Subduction) رخ میدهد که در آن صفحه سنگینتر نازکا با سرعت به زیر پوسته قارهای آمریکای جنوبی میلغزد.
قفل شدن این صفحات در طول زمان انرژی کشسانی هولناکی را در اعماق زمین انباشته میکند که رهاسازی ناگهانی آن به زلزلههای مگاتراست (Megathrust) یا ابرزلزله منجر میشود. این شیار عمیق اقیانوسی در طول هزاران کیلومتر امتداد دارد و پتانسیل تولید لرزشهای مداوم را داراست.
نکته مهم: به دلیل همین ویژگیهای ساختاری، کشور شیلی به طور مداوم شاهد زلزلههای بالای ۸ ریشتر است و ساختوسازها در این کشور اکنون با سختگیرانهترین استانداردهای ضدزلزله جهان انجام میشود.
کمربند آتش اقیانوس آرام؛ مهد زلزلهها و آتشفشانها
برای درک بهتر ابعاد زلزلهخیزی این منطقه، باید نگاهی به نقشه جهانی فعالیتهای زمینساختی بیندازیم. کشور شیلی بخش مهمی از یک سامانه بزرگتر جهانی را تشکیل میدهد.
کشور شیلی در حاشیه شرقی یک نوار فعال زمینساختی به طول ۴۰ هزار کیلومتر به نام کمربند آتش اقیانوس آرام (Ring of Fire) قرار دارد. این کمربند نعلاسبی شکل، محل تلاقی و برخورد صفحات مختلف پوسته زمین است و بیش از ۹۰ درصد زمینلرزههای جهان در مسیر آن رخ میدهند.
همچنین فرورانش صفحات در این کمربند باعث ذوب سنگها در اعماق و صعود ماگما شده که عامل شکلگیری آتشفشانهای فعال رشتهکوه آند در شیلی است. فوران آتشفشانها معمولاً پس از زلزلههای بزرگ در این منطقه تحریک میشود.
پیامدهای فاجعهبار و تغییرات جغرافیایی زلزله والدیویا
آسیبهای ناشی از بزرگترین زلزله جهان، مرزهای شیلی را درنوردید و به یک بحران بینالمللی در اقیانوس آرام تبدیل شد. مراحل شکلگیری پیامدهای این ابرزلزله به شرح زیر پدیدار گشت:
جمعبندی ابعاد حادثه
takeaway اصلی: ابرزلزله ۹.۵ ریشتری والدیویا در سال ۱۹۶۰ پدیدهای فراتر از یک تکان محلی بود. این رویداد ثابت کرد که جابهجایی صفحات پوسته زمین در منطقه فرورانش شیلی، توانایی دگرگون کردن جغرافیای یک نیمکره از زمین را داراست.
سوالات متداول کاربران
یک روز قبل از زلزله اصلی، پیشلرزهای به بزرگی ۸.۱ ریشتر رخ داد که باعث شد بسیاری از مردم خانههای خود را ترک کنند و در فضای باز پناه بگیرند؛ این امر در کنار تراکم جمعیتی پایین منطقه کانون زلزله، آمار تلفات مستقیم لرزش را به شدت کاهش داد.
رتبه دوم متعلق به زلزله پرنس ویلیام ساند در آلاسکا آمریکا (سال ۱۹۶۴ با بزرگی ۹.۲) است. رتبه سوم به زلزله سوماترا در اندونزی (سال ۲۰۰۴ با بزرگی ۹.۱) و رتبه چهارم به زلزله توهوکو در ژاپن (سال ۲۰۱۱ با بزرگی ۹.۰) اختصاص دارد.
مقیاس ریشتر برای زلزلههای محلی و متوسط طراحی شده و در زلزلههای بزرگتر از ۷.۵ دچار پدیده اشباع میشود و قدرت واقعی را نشان نمیدهد؛ بنابراین دانشمندان برای زلزلههای عظیمی چون شیلی از مقیاس بزرگای گشتاوری (Mw) استفاده میکنند.
نظرات