یکی از دغدغهها و سوالات بسیار رایج کاربران در فضای مجازی و تالارهای گفتگو، زمان دقیق قاعدگی پس از اتمام یا قطع روشهای هورمونی است. تغییرات سطح هورمونها در بدن پس از استفاده از این داروها مستقیماً روی دیواره رحم تاثیر میگذارد و زمانبندی سیکل شما را دستخوش تغییر میکند.
زمان شروع پریود بستگی به نوع قرص دارد؛ پس از اتمام قرصهای ضد بارداری روزانه معمولاً ۲ تا ۷ روز طول میکشد تا خونریزی شروع شود، در حالی که پس از مصرف قرص اورژانسی، خونریزی یا لکهبینی معمولاً ظرف ۷ تا ۱۰ روز رخ میدهد.
نظم سیستم غدد و ترشح هورمونهای زنانه به شدت به دوز داروهای وارداتی وابسته است. هنگامی که شما مصرف یک دوره داروی هورمونی را به پایان میرسانید یا از دوزهای اضطراری استفاده میکنید، پیام متفاوتی به مغز و تخمدانها ارسال میشود که در ادامه جزئیات هر کدام را بررسی میکنیم.
زمانبندی دقیق پریود بر اساس نوع قرص ضد بارداری
پاسخ به این سوال که دقیقاً چند روز بعد از قطع دارو خونریزی آغاز میشود، کاملاً به نوع و فرمولاسیون دارویی که مصرف کردهاید بستگی دارد. بدن هر فرد نیز واکنش متفاوتی به افت هورمونی نشان میدهد.
در قرصهای ترکیبی ۲۱ عددی (مانند الدی، روکین، یاسمین و مارولون)، پس از خوردن آخرین قرص فعال و شروع دوره استراحت ۷ روزه، افت ناگهانی هورمونها در بدن باعث ریزش دیواره رحم میشود که این خونریزی محرومیت معمولاً بین ۲ تا ۵ روز بعد از قطع قرص آغاز خواهد شد.
در صورت مصرف قرصهای اورژانسی پیشگیری از بارداری (مانند تنسی، لونژیل یا لوونورژسترول)، به دلیل شوک هورمونی شدید و دوز بالای پروژستین، معمولاً یک خونریزی سبک یا لکهبینی در عرض ۷ تا ۱۴ روز پس از مصرف قرص رخ میدهد.
اگر از قرصهای فقط پروژسترونی (مینیپیل مانند سیرز) استفاده میکنید که بدون وقفه و هر روز مصرف میشوند، چرخه قاعدگی ممکن است کاملاً نامنظم شده، به صورت لکهبینی مداوم درآید یا در برخی ماهها خونریزی به طور کامل قطع شود.
علت تاخیر در پریود بعد از قطع قرصهای ضد بارداری
گاهی اوقات افراد پس از گذشت یک هفته از قطع دارو همچنان با تاخیر در قاعدگی مواجه میشوند. این موضوع میتواند ریشههای مختلف فیزیولوژیک یا محیطی داشته باشد که سیستم هورمونی را تحت تاثیر قرار داده است.
- آمنوره پس از قطع قرص (Post-pill amenorrhea): یکی از دلایل اصلی است؛ چرا که پس از توقف ورود هورمونهای خارجی، محور هورمونی بدن (هیپوتالاموس-هیپوفیز-تخمدان) برای بازسازی و از سرگیری تولید طبیعی استروژن و پروژسترون و انجام تخمکگذاری واقعی به زمان نیاز دارد.
- آشکار شدن اختلالات هورمونی پنهان: مشکلاتی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، اختلالات غده تیروئید یا بالا بودن سطح پرولاکتین که در زمان مصرف قرص به دلیل تنظیم مصنوعی چرخهها مخفی مانده بودند، پس از قطع دارو مجدداً خود را با تاخیر در پریود نشان میدهند.
- استرس و اضطراب شدید روانی: ترس از بارداری ناخواسته، ترشح هورمون کورتیزول را افزایش داده و با تاثیر منفی بر هیپوتالاموس، سیگنالهای طبیعی قاعدگی را سرکوب میکند و باعث عقب افتادن بیشتر زمان خونریزی میشود.
نحوه مدیریت چرخهها و زمان بسته جدید قرص الدی
برای حفظ اثربخشی داروها و جلوگیری از بینظمیهای شدیدتر در سیستم باروری، رعایت دقیق پروتکلهای مصرف از اهمیت بالایی برخوردار است.
بسته جدید قرصهای ۲۱ عددی باید دقیقاً پس از پایان دوره استراحت ۷ روزه (یعنی روز هشتم) آغاز شود، بدون توجه به اینکه خونریزی شما در این مدت کاملاً قطع شده یا همچنان ادامه دارد. تغییر در این زمانبندی، ریسک بارداری را به شدت افزایش میدهد.
فراموش کردن یک یا چند قرص در طول چرخه یا تغییر مداوم ساعت مصرف روزانه، سطح هورمونها را در خون دچار نوسان کرده و منجر به بروز لکهبینی میاندوره یا جلو و عقب افتادن زمان پریود اصلی میشود. نظم در مصرف، کلید اصلی ثبات چرخه است.
بررسی وضعیت قاعدگی پس از قطع هورمونها
بسیاری از بانوان پس از اتمام دورههای دارویی تمایل دارند وضعیت بازگشت چرخههای خود را ارزیابی کنند. در جدول زیر، نمایی کلی از وضعیت چرخهها پس از قطع متدها آورده شده است:
روشهای ترکیبی (الدی/اچدی): بازگشت چرخه طبیعی معمولاً بین ۴ تا ۱۲ هفته طول میکشد.
روش اضطراری (اورژانسی): به دلیل دوز بالا، فقط چرخه فعلی یا نهایتاً چرخه بعدی را تحت تاثیر مستقیم قرار میدهد.
سوالات متداول کاربران
اگر تا ۳ هفته بعد از مصرف قرص اورژانسی پریود نشدیم چه باید کرد؟
در صورت تاخیر بیش از ۲۱ روز از زمان مصرف قرص اورژانسی، احتمال شکست روش و بروز بارداری وجود دارد؛ بنابراین اولین و حیاتیترین اقدام، انجام تست بارداری (بیبیچک یا آزمایش خون بتا) است.
آیا استفراغ بعد از مصرف قرص اورژانسی روی زمان پریود تاثیر میگذارد؟
اگر فرد تا ۲ ساعت پس از مصرف قرص اورژانسی دچار استفراغ شود، دارو جذب بدن نشده است و باید دوز مجدداً مصرف شود. عدم مصرف مجدد عوارض هورمونی نامشخص و خطر بارداری دارد.
تا چه مدت پس از قطع کامل قرص الدی بینظمی چرخهها طبیعی است؟
بازگشت بدن به چرخه طبیعی و منظم بدون دارو ممکن است بین ۱ تا ۳ ماه (و گاهی در منابع تا ۶ ماه) طول بکشد. اگر پس از ۳ ماه قاعدگی اصلاً برنگشت، بررسی پزشکی لازم است.
نظرات