در این مطلب، ۱۰ مثال مبالغه کلاس ششم با جواب را به زبان ساده آورده ایم تا هم برای درس ۵ هفت خان رستم آماده شوید، هم برای امتحان و پرسش کلاسی. علاوه بر نمونه های کتاب، چند مثال ساده و حفظی هم گذاشته ایم تا اگر معلم از شما مثال تازه خواست، دست خالی نمانید.
📚
پاسخ سریع: ۱۰ مثال مبالغه کلاس ششم
۱) ز سُمّش زمین شد همه چاک چاک
۲) فرو ریخت چون رود، خون از برش
۳) زمین شد شش و آسمان گشت هشت
۴) بدوزم همی آسمان بر زمین
۵) شود کوه آهن چو دریای آب
۶) گرد نعلش برآمد به ماه
۷) از نازکی آزار رساند بدنش را
۸) کز سنگ ناله خیزد وقت وداع یاران
۹) هر شبنمی در این ره صد بحر آتشین است
۱۰) هزار بار به تو گفتم
🎯
نکته مهم امتحانی
در کتاب فارسی ششم معمولا دو نمونه معروف از درس ۵ هفت خان رستم بیشتر پرسیده می شود: «ز سُمّش زمین شد همه چاک چاک» و «فرو ریخت چون رود، خون از برش». بقیه نمونه های این صفحه برای تمرین، درک بهتر آرایه و جواب کامل ترِ پرسش های معلم اضافه شده اند.
مبالغه چیست؟
مبالغه یعنی شاعر یا نویسنده چیزی را بزرگ تر، شدیدتر یا بیشتر از حالت عادی نشان بدهد تا اثر سخن بیشتر شود. در شعرهای حماسی مثل شاهنامه، مبالغه زیاد دیده می شود چون قرار است قدرت و هیبت پهلوانان برجسته شود.
۱
تبلیغ
بزرگ نمایی در حدی که از نظر عقل و عادت هنوز شدنی به نظر برسد.
۲
اغراق
بزرگ نمایی از حد معمول بیشتر است، اما در ذهن می توان آن را تصور کرد.
۳
غلو
بزرگ نمایی به حدی می رسد که در واقعیت ممکن نیست؛ بیشتر نمونه های شاهنامه به این بخش نزدیک اند.
نمونه های مهم مبالغه در درس ۵ هفت خان رستم
اگر فقط می خواهید مبالغه های درس پنجم فارسی ششم را برای کتاب و امتحان بدانید، این بخش مهم ترین قسمت صفحه است.
۱
خروشید و جوشید و برکند خاک / ز سُمّش زمین شد همه چاک چاک
جواب: مبالغه در اینجاست که سُم اسب، زمین را شکاف داده است. این تصویر برای نشان دادن قدرت و هیجان رخش و رستم بزرگ نمایی شده است.
۲
بزد تیغ و بنداخت از بر سرش / فرو ریخت چون رود، خون از برش
جواب: شاعر خون را مانند رود نشان می دهد. روشن است که خون دشمن واقعا به اندازه رود جاری نمی شود؛ پس این هم مبالغه است.
۳
از هفت خان رستم گذشته است
جواب: این عبارت مبالغه نیست؛ کنایه است. معنی نزدیک آن همان عبور از هفت خان است، اما معنی دور آن «آزموده و بسیار باتجربه بودن» است.
۱۰ مثال مبالغه کلاس ششم با جواب
در این بخش، ۱۰ مثال را به ترتیبی آورده ایم که هم به درد درس هفت خان رستم بخورد و هم برای پاسخ های کوتاه امتحانی مناسب باشد.
۱ز سُمّش زمین شد همه چاک چاک
جواب کوتاه: سُم اسب نمی تواند زمین را کاملا بشکافد؛ پس این بزرگ نمایی، مبالغه است.
۲فرو ریخت چون رود، خون از برش
جواب کوتاه: شاعر مقدار خون را مانند رود دانسته است تا شدت نبرد را نشان دهد.
۳ز سمّ ستوران در آن پهن دشت / زمین شد شش و آسمان گشت هشت
جواب کوتاه: نه زمین چند تکه می شود و نه آسمان تغییر می کند؛ این غلو برای نشان دادن هیاهوی میدان جنگ است.
۴که من از گشاد کمان روز کین / بدوزم همی آسمان بر زمین
جواب کوتاه: دوختن آسمان به زمین ممکن نیست؛ پس شاعر برای نمایش قدرت تیراندازی، مبالغه کرده است.
۵شود کوه آهن چو دریای آب / اگر بشنود نام افراسیاب
جواب کوتاه: آب شدن کوه آهن با شنیدن نام یک نفر غیرممکن است؛ این اغراق برای نشان دادن ترس و هیبت است.
۶یکی تازی ای برنشسته سیاه / همی گرد نعلش برآمد به ماه
جواب کوتاه: گرد و خاک اسب تا ماه بالا نمی رود؛ این هم نمونه روشن مبالغه است.
۷گر برگ گل سرخ کنی پیرهنش را / از نازکی آزار رساند بدنش را
جواب کوتاه: شاعر لطافت را آن قدر زیاد کرده که حتی گلبرگ هم آزاردهنده شده است.
۸کز سنگ ناله خیزد وقت وداع یاران
جواب کوتاه: سنگ جان ندارد که ناله کند؛ شاعر با این بزرگ نمایی، شدت غم را نشان می دهد.
۹هر شبنمی در این ره صد بحر آتشین است
جواب کوتاه: تبدیل یک شبنم به صد دریای آتشین ممکن نیست؛ پس مبالغه است.
۱۰هزار بار به تو گفتم دفترت را بیاور
جواب کوتاه: در گفتار روزمره هم از مبالغه استفاده می کنیم. گوینده واقعا هزار بار نگفته، فقط می خواهد تعداد زیاد تذکر را نشان دهد.
فرق مبالغه با کنایه و معنی دور و نزدیک
خیلی از دانش آموزان، مبالغه را با کنایه اشتباه می گیرند. این بخش برای همین سؤال های پرتکرار نوشته شده است.
۱مبالغه معنی دور و نزدیک ندارد
وقتی می گوییم «خون مانند رود جاری شد»، فقط با یک بزرگ نمایی روبه رو هستیم. اینجا معنی دور و نزدیک مطرح نیست.
۲کنایه معنی دور و نزدیک دارد
مثال: «از هفت خان رستم گذشته است». معنی نزدیک آن عبور از هفت خان است، اما معنی دور آن «آبدیده و باتجربه بودن» است.
۳اگر عمل غیرممکن یا بسیار بزرگ شده باشد، دنبال مبالغه بگردید
مثل شکافتن زمین با سُم اسب یا رسیدن گرد و خاک به ماه.
سوالات پرتکرار دانش آموزان
؟آیا «جهان را به پایت می ریزم» کنایه است یا مبالغه؟
در بیشتر سؤال های مدرسه، این جمله را مبالغه می گیرند؛ چون کاری غیرواقعی و بسیار بزرگ را برای نشان دادن شدت علاقه بیان می کند.
؟مبالغه کلاس ششم را چطور سریع تشخیص دهیم؟
اگر جمله چیزی را بیش از حد عادی بزرگ کند، به ویژه طوری که انجام آن سخت یا ناممکن باشد، احتمال زیاد مبالغه است.
؟اگر معلم ۲۰ مثال مبالغه کلاس ششم خواست چه کنیم؟
همین ۱۰ مثال را یاد بگیرید و با تغییر موضوع، چند نمونه ساده دیگر بسازید؛ مثل «از خستگی مردم»، «از سرما یخ زدم» یا «آن قدر دوید که بال درآورد».
📝
جمع بندی نهایی
برای امتحان فارسی ششم، دو مثال اصلی درس ۵ را حتما حفظ کنید: «ز سُمّش زمین شد همه چاک چاک» و «فرو ریخت چون رود، خون از برش». اگر سوال به صورت کلی از شما ۱۰ مثال مبالغه کلاس ششم خواست، از فهرست ۱۰ تایی همین صفحه استفاده کنید. همچنین یادتان بماند که معنی دور و نزدیک مربوط به کنایه است، نه مبالغه.