سوم خرداد ماه سال ۱۳۶۱، روزی بود که نه تنها تقویم دفاع مقدس، بلکه تاریخ سیاسی و معنوی ایران را برای همیشه تغییر داد. آزادی خرمشهر به عنوان یکی از مهمترین و پیچیدهترین عملیاتهای نظامی جنگ تحمیلی، با پرسشهای بسیاری در مورد عوامل پیروزی روبرو بود. در حالی که تحلیلگران نظامی در سراسر جهان مشغول بررسی استراتژیهای عملیات بیتالمقدس بودند، امام خمینی (ره) نگاهی متفاوت و متعالی به این پیروزی داشتند که از دایره محاسبات صرفاً مادی فراتر میرفت.
تحلیل دیدگاه توحیدی امام خمینی (ره)؛ مسبب حقیقی پیروزی
بنیانگذار انقلاب اسلامی در مواجهه با پیروزیهای بزرگ، همواره نگاهی فرامادی و توحیدی داشتند. از منظر ایشان، محاسبات مادی و تسلیحاتی جبهه دشمن در برابر قدرت ایمان و نصرت الهی رنگ میباخت. ایشان معتقد بودند که اراده خداوند متعال و امدادهای غیبی، عامل اصلی دگرگونی قلوب رزمندگان و تزریق شجاعت به آنها بوده و از سوی دیگر موجب رعب و وحشت در دل نیروهای بعثی شده است.
جواب پیشنهادی: تاکید امام بر جمله «خرمشهر را خدا آزاد کرد» در واقع تبلور اعتقاد ایشان به علیت الهی در برابر اسباب مادی بود. این دیدگاه، نفی تلاش انسان نیست، بلکه قرار دادن تلاشهای انسانی در مسیری است که با اراده الهی به نتیجه میرسد.
این رویکرد عرفانی دقیقاً در راستای آیات قرآنی نظیر آیه ۱۷ سوره انفال است که بر قدرت مطلق خدا در صحنههای نبرد تاکید دارد و نقش اسباب مادی را در طول اراده الهی تعریف میکند. امام خمینی با بیان این جمله، در حقیقت به دنبال زدودن هرگونه غرور و منیّت از فضای پیروزی بود تا بدین طریق، رزمندگان را همچنان متصل به سرچشمه قدرت لایزال الهی باقی نگاه دارند.
نقش اسباب زمینی؛ رزمندگان مخلص و پایمردی ملت
در کنار رویکرد توحیدی، امام خمینی (ره) در پیامهای رسمی خود، به ویژه پیام تاریخی سوم خرداد ۱۳۶۱، شجاعت و ابتکار عمل نیروهای مسلح را ستودند و آنها را بازوان اراده حق خواندند. ایشان با تفکیک میان «مسبب حقیقی» و «مسبب ظاهری»، برای تمامی اقشار نقش ویژهای قائل بودند.
هدف از بیان ابعاد معنوی؛ مبارزه با غرور و انحصارطلبی
چرا امام خمینی چنین تاکید ویژهای بر «کار خدا» بودن آزادی خرمشهر داشتند؟ پاسخ به این پرسش در لایههای تربیتی و سیاسی پیام ایشان نهفته است.
از سویی، در فضای ملتهب سیاسی آن زمان، انتساب پیروزی به خداوند مانع از آن شد که جریانهای سیاسی یا اشخاص مختلف، این پیروزی بزرگ و ملی را به نفع خود مصادره کنند. ایشان با این اقدام، وحدت ملی را حول محور حق تعالی شکل دادند و نگذاشتند اختلافنظرهای سیاسی، کام مردم را از این فتح بزرگ تلخ کند.
نگاهی به ابعاد عملیاتی و تربیتی از دیدگاه امام
پرسشهای متداول
آیا عبارت «خرمشهر را خدا آزاد کرد» عیناً در متن مکتوب صحیفه امام آمده است؟
خیر، بررسیهای سندی نشان میدهد این عبارت دقیقِ سه کلمهای در پیام مکتوب سوم خرداد وجود ندارد؛ بلکه فشرده، تیتر و برداشت رسانهها از مفاهیم بلند و توحیدی پیام مکتوب ایشان (مانند منسوب کردن فتح به نصر بزرگ الهی) بود که به سرعت به شعاری ملی تبدیل شد.
امام خمینی بزرگترین دستاورد یا فتحالفتوح جنگ را چه میدانستند؟
از دیدگاه ایشان، فتح فتوح اصلی و بزرگترین دستاورد، نه آزادی خاک و سرزمین، بلکه تحول روحی و معنوی شگرفی بود که در نسل جوان و رزمندگان اسلام ایجاد شد و آنها را به عارفانی مجاهد تبدیل کرد.
واکنش امام خمینی به حامیان منطقهای صدام پس از فتح خرمشهر چه بود؟
ایشان در پیام خود موضعی مقتدرانه گرفتند و به کشورهای همسایه و حامیان رژیم بعث هشدار دادند که دست از حمایت از صدام بردارند و به قدرت اسلام و عدل و انصاف تن بدهند.
نظرات