شباهت اصلی میان امام زمان (عج) و خورشید پشت ابر در بهرهمندی از برکات تکوینی و هدایت باطنی است؛ یعنی پنهان بودن از دیدگان هرگز به معنای عدم افاضه نور معنویت، امیدآفرینی و بقای حیات جهان نیست.
یکی از زیباترین و عمیقترین تمثیلهایی که در معارف اسلامی برای تبیین حقیقت غیبت حضرت ولیعصر (عج) به کار رفته، تشبیه وجود مبارک ایشان به خورشید پنهان در پس ابرها است. این تعبیر کلامی، پاسخی روشن به کسانی است که گمان میکنند عدم حضور فیزیکی و آشکار امام در جامعه، به معنای قطع شدن پیوند هدایت الهی و بیبهره ماندن انسانها از فیوضات معنوی است.
ریشههای روایی تمثیل خورشید پشت ابر
این استعاره بیبدیل، ساخته و پرداخته ذهن تحلیلگران نیست، بلکه ریشه در احادیث معتبر و کلام نورانی معصومین (ع) دارد که در دوران پیش و پس از آغاز غیبت صغری صادر شده است. بررسی این احادیث نشان میدهد که اولیای الهی همواره دغدغه تبیین این مسئله را برای شیعیان داشتهاند.
- حدیث پیامبر اکرم (ص) به جابر بن عبدالله انصاری: هنگامی که جابر از چگونگی انتفاع شیعیان از امام غایب پرسید، پیامبر فرمودند: ای جابر، سوگند به پروردگاری که مرا به پیامبری برانگیخت، شیعیان در غیبت قائم از نورش روشنی میگیرند و از ولایتش بهرهمند میشوند، مانند انتفاع مردم از خورشید پشت ابر.
- توقیع شریف امام زمان (عج) به اسحاق بن یعقوب: حضرت در پاسخ به نامهای درباره مسائل عصر غیبت، مرقوم فرمودند: اما چگونگی بهرهمندی از من در روزگار غیبتم، مانند بهرهمندی از خورشید است هنگامی که ابر آن را از دیدگان پنهان سازد.
- روایت امام جعفر صادق (ع) در امالی صدوق: ایشان ضمن تأکید بر اینکه زمین هیچگاه از حجت خدا خالی نمیماند، فایده امام غایب را همانند خورشید پنهان در میان ابرها توصیف کردند که بدون دیدن جرم آن، زمین را زنده نگه میدارد.
وجوه شباهت امام غایب و خورشید پنهان
تحلیل ابعاد مختلف شباهتهای کلامی و تکوینی میان واسطه فیض الهی و منبع نور منظومه شمسی، گویای حقایق عمیقی درباره نحوه مدیریت و هدایت باطنی جهان در دوران معاصر است. در ادامه این وجوه به صورت دقیق دستهبندی شدهاند:
همانطور که بدون جاذبه و نور خورشید، نظام منظومه شمسی فرو میپاشد و حیات زمین نابود میشود، طبق روایات کلامی نیز وجود حجت خدا مایه ثبات زمین و بقای آفرینش است و کائنات به واسطه وجود ایشان روزی میخورند.
ابر یک پدیده عارضی، عابر و زودگذر در آسمان است و هرگز برای همیشه نمیتواند جلوی اشعههای خورشید را بگیرد؛ دوران غیبت نیز یک دوره موقت در تاریخ بشریت محسوب میشود و سرانجام با طلوع ظهور پایان خواهد یافت.
پنهان شدن خورشید به دلیل تغییر مکان یا نقص در خورشید نیست، بلکه به خاطر حجاب ابرها در فضای زمین است؛ علت غیبت نیز به موانع بشری، عدم آمادگی جوامع و اعمال انسانها بازمیگردد و نقص از طرف ماست نه امام.
نور خورشید حتی از پشت ضخیمترین ابرها نیز راه خود را پیدا کرده و روز را از شب متمایز میسازد؛ افاضه معنوی، دستگیریهای پنهانی و اشراقات باطنی امام عصر نیز همواره بر قلبهای مستعد و دلهای پاک جاری است.
نکته مهم: تشبیه امام به خورشید نشان میدهد که منکران وجود حضرت در زمان غیبت، همانند کسانی هستند که در روز ابری، منکر وجود خورشید در آسمان شوند؛ در حالی که تمام علائم حیات و روشنایی اطرافشان، مدیون همان خورشید پنهان است.
برکات و فواید امام زمان (عج) در عصر غیبت
پنهانزیستی ولی خدا هرگز به معنای تعطیلی برکات مهدویت نیست. ولایت تکوینی و تشریعی امام معصوم در این دوران، ابعاد تربیتی و حفاظتی گستردهای برای جوامع بشری دارد که به مهمترین آنها اشاره میکنیم:
جمعبندی ابعاد تمثیل
خلاصه راهبردی: غیبت امام به معنای انزوا یا بیاثری نیست؛ بلکه نوعی مدیریت پنهان و افاضه باطنی است که ثبات تکوینی زمین و حفظ امید معنوی انسانها را تضمین میکند، دقیقاً همانگونه که زمین حیات خود را در روزهای ابری از خورشید میگیرد.
پرسشهای متداول و تحلیلهای تکمیلی
در روایاتی مانند حدیث جابر بن عبدالله انصاری، غیبت با عبارت «سرّ من سرّ الله» توصیف شده است؛ این امر نشان میدهد که حکمتهای کامل و غاییِ پنهانزیستی امام دوازدهم، نوعی آزمون بزرگ تعبدی برای غربال کردن مؤمنان است که ابعاد تام آن تنها پس از وقوع ظهور به طور کامل آشکار میشود.
برکات وضعی و تکوینی وجود حجت خدا بر روی زمین (مانند نزول باران، ثبات نظام طبیعت و رویش نعمات) همانند تابش نور خورشید از پشت ابر است؛ خورشید هنگام مواجهه با زمین، نور و گرمای عمومی خود را از هیچ موجودی دریغ نمیکند، چه آن موجود به وجود خورشید معترف باشد و چه منکر آن.
نظرات