معنی درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد

پاسخ کوتاه: این بیت از حافظ شیرازی و آغاز غزل ۱۱۵ دیوان حافظ است. معنی آن این است که دوستی را پرورش بده، چون نتیجه‌اش آرامش و کامیابی است؛ دشمنی را ریشه‌کن کن، چون رنج فراوان به دنبال دارد.

درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد

نهال دشمنی برکن که رنج بی‌شمار آرد

حافظ در این بیت با زبانی ساده و تصویری، دوستی را به درختی پربار و دشمنی را به نهالی زیان‌آور تشبیه می‌کند. پیام اصلی بیت این است که اگر انسان محبت و صلح را گسترش دهد، زندگی شیرین‌تر می‌شود؛ اما کینه و دشمنی، دردسر و اندوه می‌آورد.

معنی بیت به زبان ساده

یعنی با مردم مهربان باش و رابطه‌های خوب بساز؛ چون دوستی مانند درختی است که میوه شیرین می‌دهد. از طرف دیگر، دشمنی را از همان آغاز از بین ببر؛ چون اگر رشد کند، رنج و گرفتاری زیادی به همراه می‌آورد.

معنی واژه‌ها و تعبیرها

درخت دوستی: کنایه از رابطه‌های خوب، محبت، صلح و همدلی میان انسان‌هاست.
کام دل: یعنی آرزو، خواسته قلبی، شادی و رضایت درونی.
به بار آوردن: یعنی نتیجه دادن، ثمر دادن و سودمند شدن.
نهال دشمنی: دشمنی در آغاز کوچک است، اما اگر رها شود بزرگ و آسیب‌زا می‌شود.
برکندن: یعنی از ریشه بیرون آوردن؛ در اینجا یعنی نابود کردن کینه و دشمنی از همان ابتدا.
رنج بی‌شمار: سختی‌ها و ناراحتی‌های فراوانی که از دشمنی و کینه به وجود می‌آید.

مفهوم اخلاقی بیت

پیام اخلاقی بیت این است که انسان باید در زندگی خود بذر دوستی، گذشت و مهربانی بکارد. دوستی باعث آرامش، همکاری و شادی می‌شود، اما دشمنی اگر ادامه پیدا کند، رابطه‌ها را خراب می‌کند و انسان را گرفتار اندوه و نگرانی می‌سازد.

آرایه‌های ادبی بیت

استعاره: دوستی به درخت و دشمنی به نهال تشبیه شده است، بدون اینکه کلمه «مثل» یا «مانند» بیاید.
تضاد: میان دوستی و دشمنی، و میان کام دل و رنج بی‌شمار تضاد دیده می‌شود.
فعل امر: «بنشان» و «برکن» نشان می‌دهد شاعر مخاطب را به انجام کاری اخلاقی دعوت می‌کند.

برداشت درسی: این بیت فقط یک توصیه فردی نیست؛ برای زندگی اجتماعی هم کاربرد دارد. جامعه‌ای که در آن دوستی و مدارا بیشتر باشد، آرام‌تر و موفق‌تر خواهد بود.

پیام یک‌خطی برای دانش‌آموزان

حافظ می‌گوید دوستی را زیاد کن و دشمنی را از بین ببر؛ زیرا دوستی شادی می‌آورد و دشمنی باعث رنج می‌شود.

جمع‌بندی

بیت «درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد / نهال دشمنی برکن که رنج بی‌شمار آرد» از حافظ، دعوتی روشن به محبت و پرهیز از کینه است. شاعر با تصویر درخت و نهال نشان می‌دهد که هر رفتار ما در آینده نتیجه‌ای دارد: دوستی ثمر شیرین می‌دهد و دشمنی رنج می‌آورد.

جواب نهایی: معنی بیت این است که دوستی را پرورش بده و دشمنی را از ریشه نابود کن.

درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد نهال دشمنی برکن که رنج بی شمار آرد