آرامگاه حافظ (مشهور به حافظیه) در شهر شیراز، مرکز استان فارس در کشور ایران قرار دارد.
حافظیه نه تنها یک جاذبه گردشگری و تاریخی به شمار میرود، بلکه زیارتگاهی فرهنگی برای عاشقان شعر و ادب پارسی است. این بنای ارزشمند با معماری چشمنواز خود هر ساله میزبان میلیونها بازدیدکننده داخلی و خارجی است که برای تفأل به دیوان لسانالغیب و حضور در اتمسفر عرفانی آن به این نقطه سفر میکنند.
لسانالغیب در آغوش شیراز؛ آرامگاه حافظ کجاست؟
خواجه شمسالدین محمد حافظ شیرازی، غزلسرای پرآوازه قرن هشتم هجری، در شهر شیراز چشم از جهان فروبست و در همان جا به خاک سپرده شد. آرامگاه این شاعر بلندآوازه که در میان مردم به حافظیه شهرت دارد، امروزه قلب تپنده فرهنگی و گردشگری استان فارس به شمار میرود.
این مجموعه باشکوه در شمال شهر شیراز، در منطقهای که در گذشته به خاک مصلی معروف بود، قرار دارد. موقعیت دقیق جغرافیایی آن حدفاصل چهارراه ادبیات و چهارراه حافظیه، در جنوب دروازه قرآن و روبروی باغ جهاننما است که دسترسی به آن را برای عموم شهروندان و گردشگران بسیار آسان میسازد.
راهنمای مکانی: اگر از سمت دروازه قرآن وارد شیراز میشوید، با حرکت به سمت جنوب و عبور از بلوار آیتالله ربانی، در کمترین زمان ممکن به خیابان حافظیه و ورودی این بارگاه ملکوتی خواهید رسید.
سیر تحول تاریخی؛ از مقبره عهد تیموری تا بارگاه زندیه
حدود ۶۵ سال پس از وفات لسانالغیب، در سال ۸۵۶ هجری قمری، نخستین عمارت گنبدی شکل بر فراز مزار او توسط شمسالدین محمد یغمایی، وزیر حاکم تیموری فارس، ساخته شد و حوض بزرگی نیز در جلوی آن احداث گردید که سنگ بنای این مجموعه فرهنگی شد.
در دوران صفویه و افشار، این بنا مورد مرمت قرار گرفت، اما تحول اساسی در سال ۱۱۸۷ هجری قمری به دستور کریمخان زند رخ داد. او بارگاهی مجلل ساخت و ایوانی با ۴ ستون سنگی یکپارچه بنا کرد که محوطه را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم مینمود؛ همچنین سنگ مزار مرمرین و گرانبهایی که امروزه نیز بر روی قبر قرار دارد و اشعار حافظ بر آن حک شده، هدیه و یادگار همان دوران است.
معماری مدرن حافظیه؛ شاهکار آندره گدار فرانسوی
شکل و شمایل کنونی حافظیه که امروزه در تصاویر رسمی دیده میشود، حاصل بازسازی بزرگ سال ۱۳۱۵ خورشیدی در دوره پهلوی اول است. طراحی این بنای ماندگار به آندره گدار، معمار و باستانشناس برجسته فرانسوی و مدیر وقت اداره باستانشناسی ایران واگذار شد که علاقه وافری به هنر سنتی ایران داشت.
اجرای این پروژه هنری با نظارت و مدیریت علی سامی، باستانشناس سرشناس ایرانی، و به کوشش علیاصغر حکمت صورت گرفت. در این بازسازی، ۴ ستون عهد کریمخانی حفظ شد و ۱۶ ستون جدید کاملاً هماهنگ با آنها ساخته شد تا تالار بیستستونی باشکوهی به طول ۵۶ متر برای جداسازی حیاط مادی (جنوبی) از حیاط ملکوتی (شمالی) شکل بگیرد.
نکته مهم: آندره گدار فرانسوی در طراحی خود به هیچ وجه اصالت ایرانی بنا را از بین نبرد، بلکه با الهام از معماری دوران زندیه و صفویه، بنایی تلفیقی و متناسب با روح عرفانی اشعار حافظ خلق کرد.
نمادشناسی عناصر معماری؛ از کلاه درویشان تا کاشیکاری هفترنگ
گنبد آرامگاه حافظ با ورقهای مس پوشانده شده و شکل ظاهری آن به زیبایی شبیه به کلاه درویشان و قلندران طراحی شده است که نمادی از زهد، عرفان و روح آزاد رهای این شاعر بلندمرتبه است.
بخش داخلی گنبد با کاشیکاریهای معرق هفترنگ تزئین شده که رنگهای به کار رفته در آن کاملاً بر اساس مفاهیم عرفانی انتخاب شدهاند؛ رنگ آبی فیروزهای نماد بهشت، سرخ ارغوانی نماد شراب ازلی، قهوهای نماد خاک و مادیات، و سیاه و سفید نشاندهنده شب و روز و گذر زمان هستند. صعود از پلههای آرامگاه نیز در معماری این بنا نمادی از سیر و سلوک عروج انسان تلقی میشود.
نمادی از آسمان، ملکوت و پدیدههای بهشتی در عرفان اسلامی.
اشاره به شور، عشق و شراب ازلی کلام لسانالغیب دارد.
به مرور زمان و در اثر عوامل جوی به رنگ سبز زنگاری درآمده و جلوهای باستانی دارد.
راهنمای عملی بازدید؛ آدرس، ساعات کار و دسترسی
برای دسترسی به حافظیه میتوانید از خودروی شخصی، تاکسی یا اتوبوسهای شهری شیراز استفاده کنید؛ ایستگاههای مترو مانند نمازی نیز با یک تاکسیسواری کوتاه شما را به این محور طلایی گردشگری میرسانند.
ساعات کاری مجموعه حافظیه به طور معمول در شش ماه اول سال (بهار و تابستان) از ساعت ۸:۰۰ صبح تا ۲۳:۰۰ شب و در شش ماه دوم سال (پاییز و زمستان) از ساعت ۸:۰۰ صبح تا ۲۲:۰۰ شب است؛ البته در ایام خاص مانند عید نوروز، به دلیل استقبال پرشور مسافران، زمان بازدید معمولاً تا پاسی از شب تمدید میشود.
جواب پیشنهادی: آرامگاه حافظ در شمال شهر شیراز و در نزدیکی دروازه قرآن قرار دارد. این بنا با معماری خاص خود اثر آندره گدار، تلفیقی از هنر، تاریخ و ادبیات است که بازدید از آن برای هر گردشگری در سفر به شیراز الزامی است.
سوالات متداول
شماره ثبت ملی آرامگاه حافظ چیست و در چه سالی ثبت شد؟
این اثر تاریخی و ارزشمند در تاریخ ۱۸ آذر ۱۳۱۰ با شماره ثبت ۱۳۴ به عنوان یکی از نخستین و مهمترین آثار ملی ایران به ثبت رسمی رسیده است.
فلسفه ۸ ستون زیر گنبد حافظیه چیست؟
این هشت ستون سنگی در اسناد میراث فرهنگی نمادی از قرن هشتم هجری (دوران زندگی لسانالغیب حافظ شیرازی) و همچنین نشانهای از هشت درِ بهشت در مفاهیم معماری عرفانی است.
تالار میانی حافظیه چند ستون دارد و مربوط به کدام دوره تاریخی است?
این تالار وسیع در مجموع دارای ۲۰ ستون سنگی بلند است؛ ۴ ستون اصلی و مرکزی آن متعلق به دوره کریمخان زند بوده و ۱۶ ستون دیگر در جریان بازسازی بزرگ سال ۱۳۱۵ خورشیدی به آن افزوده شد.
نظرات