اولین قبله مسلمانان بیتالمقدس (مسجدالاقصی) نام دارد که در شهر قدس (اورشلیم) واقع در کشور فلسطین قرار گرفته است.
شناخت تاریخچه عبادی اسلام و سیر تحول احکام شرعی، یکی از موضوعات مهم در درک هویت امت اسلامی است. مسلمانان در ابتدای ظهور اسلام برای سالهای متمادی به سمت شهری مقدس در سرزمین شام نماز میگزاردند که امروزه به عنوان یکی از مهمترین پایگاههای توحیدی جهان شناخته میشود.
آشنایی با اولین قبله مسلمانان و موقعیت آن
مسلمانان در ابتدای ظهور اسلام در مکه و همچنین پس از هجرت به مدینه، به مدت چندین سال به سوی شهر قدس و مجموعه شریف مسجدالاقصی نماز میگذاردند. این مکان که در ادبیات دینی به عنوان قبله اول شناخته میشود، حامل تاریخچهای عظیم از پیامبران الهی است.
- بیتالمقدس یا همان قدس شریف، شهری باستانی و بسیار مقدس در کشور فلسطین است که مهد هبوط و زندگی بسیاری از پیامبران بزرگ الهی مانند حضرت داوود، سلیمان و عیسی (ع) بوده است.
- مقصود از قبله اول در ادبیات اسلامی، کل محوطه ۱۴۴ هزار متر مربعی حرم شریف (شامل مسجد قِبلی با گنبد نقرهای و قبةالصخره با گنبد طلایی) است که در زبان قرآن به عنوان مکانی پربرکت توصیف شده است.
تاریخچه نماز گزاردن به سوی بیتالمقدس
دوران نماز گزاردن به سوی بیتالمقدس شامل دو مرحله اساسی در مکه و مدینه است. پیامبر اکرم (ص) و مسلمانان در تمام طول ۱۳ سال دوران حضور در مکه، رو به سوی بیتالمقدس عبادت میکردند. شیوه ایستادن رسول خدا (ص) در مکه به گونهای بود که کعبه بین او و بیتالمقدس قرار میگرفت تا همزمان حرمت کعبه حفظ شود و هم رو به قبله اصلی آن زمان یعنی قدس باشند.
پس از هجرت تاریخی به مدینه به دلیل تغییر موقعیت جغرافیایی، امکان جمع کردن بین کعبه و بیتالمقدس از بین رفت. مسلمانان در مدینه به مدت حدود ۱۶ تا ۱۷ ماه همچنان به طرف شمال یعنی بیتالمقدس نماز میخواندند تا اینکه در سال دوم هجری حکم تغییر قبله صادر شد.
دلایل و فلسفه انتخاب اولیه بیتالمقدس به عنوان قبله
تعیین اولیه بیتالمقدس به عنوان جهت عبادی مسلمانان، دارای حکمتهای عمیق تربیتی و اجتماعی بود که در سیر دعوت اسلامی نقش بسزایی داشت:
تفکیک از سنت مشرکان: در آغاز بعثت، کعبه به بتخانهای بزرگ تبدیل شده بود؛ از این رو برای دوری از رسوم بتپرستی مکه، بیتالمقدس به عنوان قبله موقت تعیین شد.
پیوند میان ادیان توحیدی: انتخاب قدس نشاندهنده استمرار و پیوستگی دعوت پیامبر اسلام با شریعت انبیاء گذشته و احترام به پایگاههای عبادی آنان بود.
آزمون الهی تسلیم و طاعت: این انتخاب معیاری برای سنجش میزان تعبد و پیروی محض مسلمانان از دستورات وحی بدون تعصبات قومی و نژادی به شمار میرفت.
واقعه تغییر قبله به سمت کعبه و علل آن
در اواسط ماه رجب یا شعبان سال دوم هجری، زمانی که پیامبر در مسجد بنیسلمه مدینه در حال اقامه نماز ظهر بود، آیه تغییر قبله نازل شد. با نزول وحی، جبرئیل دست پیامبر (ص) را گرفت و جهت حرکت ایشان را حدود ۱۶۰ درجه به سمت جنوب یعنی مکه و کعبه تغییر داد و نمازگزاران نیز بلافاصله از این حرکت تبعیت کردند.
یکی از علل اصلی این تغییر، پایان دادن به طعنهها و بهانهجوییهای یهودیان مدینه بود که مسلمانان را به خاطر نداشتن قبله مستقل سرزنش میکردند. همچنین تثبیت استقلال هویتی امت اسلامی و بازگشت به کهنترین خانه توحید که توسط حضرت ابراهیم (ع) بنا شده بود، از دیگر حکمتهای این رویداد بزرگ است.
مفاهیم کلیدی مرتبط با جغرافیای قبله
جمعبندی تاریخچه قبله اول
جواب پیشنهادی: مسلمانان در ابتدا به سوی بیتالمقدس در فلسطین نماز میخواندند که پس از گذشت ۱۷ ماه از هجرت به مدینه، به فرمان خداوند متعال جهت قبله به سمت کعبه در مکه تغییر یافت تا هویت مستقل امت اسلامی تثبیت شود.
پرسشهای متداول کاربران
کدام آیه قرآن به ماجرای تغییر قبله اشاره دارد؟
آیه ۱۴۴ سوره بقره (قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاءِ...) صریحترین مستند قرآنی است که به تغییر جهت قبله از بیتالمقدس به مسجدالحرام اشاره میکند.
مسجد ذوقبلتین کجاست و چرا به این نام مشهور است?
این مسجد در شهر مدینه قرار دارد و به دلیل اینکه واقعه تاریخی تغییر قبله در حین نماز ظهر در این مکان رخ داد و یک نماز به سوی دو قبله خوانده شد، به ذوقبلتین (دو قبلهای) معروف گردید.
جایگاه مسجدالاقصی در میان مساجد اسلامی چیست؟
مسجدالاقصی پس از مسجدالحرام در مکه و مسجدالنبی در مدینه، سومین مکان مقدس و بافضیلت در جهان اسلام به شمار میرود و نقطه آغاز سفر آسمانی معراج پیامبر (ص) است.
نظرات