فراز معروف «مادرم زهرا در این گودال مهمان من است» بند اصلی از نوحه قدیمی و حماسی «شاه گفتا کربلا امروز میدان من است» است که توسط حاج محمود کریمی بازخوانی شده است.
این اثر گرانسنگ یکی از ماندگارترین مرثیههای عاشورایی است که در سالهای اخیر بازخوانی شده و جایگاه ویژهای در میان عزاداران حسینی پیدا کرده است. اصالت این شعر به سنتهای کهن عزاداری و آیینهای مذهبی ایران بازمیگردد که با لحنی حماسی و در عین حال بسیار جانسوز، وقایع ظهر عاشورا و لحظات وداع حضرت سیدالشهدا (ع) را به تصویر میکشد.
شناسنامه و اصالت نوحه
این نوحه جانسوز بازخوانی یکی از اشعار مرثیهای و صبحدم قدیمی عاشورا است که ریشه در تعزیهخوانی سنتی ایران دارد و نسل به نسل میان پیرغلامان منتقل شده است.
شاعر اصلی ابیات کهن این اثر براساس دیوانهای مراثی قدیمی، مقبل کاشانی (شاعر دوره صفویه و افشاریه) است که بندهای جدیدی در اجرای هیأتی معاصر به آن افزوده شده است تا هماهنگی بیشتری با سبکهای شور پیدا کند.
مشهورترین و پرمخاطبترین نسخه صوتی و تصویری این اثر با اجرای حاج محمود کریمی در شب عاشورا به صورت تلفیقی از سبک شور و زمینه ثبت شده است که فضای حاکم بر قتلگاه را ترسیم میکند.
متن کامل ابیات مشهور نوحه
شاه گفتا کربلا امروز میدان من است / عید قربان من است، عید قربان من است
کربلا رنگین از خون جوانان من است / عید قربان من است، عید قربان من است
مادرم زهرا در این گودال مهمان من است / عید قربان من است، عید قربان من است
خواهرم زینب پرستار یتیمان من است / عید قربان من است، عید قربان من است
کشتهی بیدست عباس علمدار من است / عید قربان من است، عید قربان من است
نکته مهم: تکرار مدام ترجیعبند «عید قربان من است» در لایههای پنهان خود، نگاه معرفتی اهلبیت به مقوله شهادت را به مخاطب یادآوری میکند؛ جایی که تسلیم مطلق در برابر امر الهی، تلخی مصیبت را به شیرینی وصال بدل میسازد.
تحلیل مفاهیم و نمادشناسی واژگان
تعبیر «مهمان من است» اشاره به باور مقتلی و سنتی شیعه دارد که حضرت فاطمه زهرا (س) در لحظات شهادت امام حسین (ع) در گودال قتلگاه حضور معنوی داشتهاند و بر بالین فرزندشان سوگواری کردهاند.
استفاده از عبارت «عید قربان من است» وجهی عرفانی به واقعه عاشورا میبخشد و شهادت در راه خدا را با عالیترین سطح تجلی حج ابراهیمی و ایثار ذبح عظیم پیوند میزند.
ترکیب حماسی «شاه گفتا» لحنی کهن و باصلابت به مرثیه میدهد که ایستادگی، عزتنفس، جلوه امامت و در عین حال مظلومیت اهل بیت را به طور همزمان و متوازن روایت میکند.
جمعبندی ابعاد هنری اثر
نتیجه تحلیل: ماندگاری این اثر به علت تلفیق هوشمندانه اصالت شعری، ریتم حماسی و بازخوانی دقیق منطبق بر سنتهای چهارپایهخوانی قدیمی است که احساسات عمیق مخاطب را همراه با معرفت عاشورایی برمیانگیزد.
نظرات