بزرگترین جنگل ایران از نظر تراکم و انبوهی، جنگلهای هیرکانی در شمال کشور و از نظر مساحت کل، ناحیه رویشی زاگرس در غرب ایران است.
ایران به عنوان کشوری با اقلیمهای متنوع، پدیدههای طبیعی شگفتانگیزی را در خود جای داده است. پهنههای سبز ایران از سواحل دریای خزر تا اعماق رشتهکوههای زاگرس گسترده شدهاند و هر کدام ویژگیهای منحصربهفردی دارند که بررسی آنها نیازمند نگاهی دقیق به معیارهای جغرافیایی است.
بزرگترین جنگل ایران؛ تفاوت پهناورترین و انبوهترین ناحیه سبز کشور
وقتی سخن از بزرگترین جنگل ایران به میان میآید، باید میان دو معیار وسعت کل پهنه و میزان تراکم درختان تفاوت قائل شد. از نظر وسعت و مساحت جغرافیایی اراضی، ناحیه رویشی زاگرس با پوشش عمده بلوط، وسیعترین پهنه جنگلی کشور را تشکیل میدهد و دامنههای وسیعی را به خود اختصاص داده است.
در میان عموم مردم و راهنماهای گردشگری، جنگلهای هیرکانی شمال ایران به دلیل پیوستگی، تراکم فوقالعاده بالا و انبوهی درختان پهنبرگ، به عنوان بزرگترین، معروفترین و حیاتیترین ریه سبز ایران شناخته میشوند که جلوهای متراکم و کاملاً جنگلی را به نمایش میگذارند.
شناسنامه جنگلهای هیرکانی؛ موزه زنده و باستانی شمال ایران
جنگلهای هیرکانی در حاشیه جنوبی دریای خزر و دامنههای شمالی رشتهکوه البرز قرار دارند. این نوار سبز باشکوه از منطقه آستارا در استان گیلان آغاز شده و با طول تقریبی ۸۵۰ کیلومتر تا گلیداغ در استان گلستان امتداد مییابد و چندین استان مختلف را در مسیر خود سیراب میکند.
مساحت این اکوسیستم بینظیر بین ۱.۸۵ تا ۲.۱۲ میلیون هکتار برآورد میشود. از نظر تقسیمات کشوری، استان مازندران با حدود ۵۳ درصد بیشترین سهم را دارد و استانهای گیلان با ۲۶ درصد و گلستان با ۲۱ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند. بخشهای کوچکی نیز در سمنان، خراسان شمالی و اردبیل واقع شده است.
قدمت زمینشناسی این جنگلها به دوران سوم زمینشناسی یعنی بین ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمیگردد. هیرکانی از عصر یخبندان کواترنری جان سالم به در برده و به همین دلیل دانشمندان جهان آن را یک موزه طبیعی زنده یا فسیل باستانی مینامند که تاریخچه زمین را در خود حفظ کرده است.
نکته مهم: تنوع زیستی در این منطقه بسیار بالا است؛ درختانی مانند راش، بلوط، انجیلی و افرا در کنار جانورانی نظیر پلنگ ایرانی، خرس قهوهای و مرال (گوزن قرمز) در این زیستبوم زندگی میکنند.
ناحیه رویشی زاگرس؛ پهناورترین قلمرو جنگلی در غرب و جنوب غرب
ناحیه رویشی زاگرس با مساحتی بین ۵ تا ۶ میلیون هکتار، بیش از ۴۰ درصد از کل جنگلهای ایران را به خود اختصاص داده است. این پهنه گسترده از استان آذربایجان غربی آغاز شده و با عبور از کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان تا استان فارس امتداد دارد.
اقلیم این منطقه نیمهخشک و معتدل است و درختان آن به صورت پراکنده رشد کردهاند. گونه شاخص و نمادین این اراضی وسیع، بلوط ایرانی است که نقش بسیار مهمی در حفاظت از خاک، تنظیم چرخههای آبی و تامین بیش از ۴۰ درصد آب شیرین کشور ایفا میکند.
مهمترین لکههای جنگلی در یک نگاه
راهنمای طبیعتگردی در مشهورترین لکههای جنگلی ایران
جنگل ابر شاهرود در مرز میان استان سمنان و گلستان، یکی از رویاییترین بخشهای هیرکانی است. پدیده اقیانوس ابر در این منطقه به دلیل برخورد تودههای مرطوب شمال به دیواره البرز شکل میگیرد. مسیرهای ترکینگ این جنگل مانند مسیر آبشار آلوچال و دالان بهشت از محبوبترین مقاصد پیادهروی ایران هستند.
منطقه حفاظتشده و جنگلهای لیسار در تالش گیلان، یکی دیگر از شاهکارهای طبیعی کشور است. مسیر معروف پیادهروی دریاچه نئور به ییلاق سوباتان و سپس سرازیر شدن به سمت جنگلهای لیسار، استانداردی بینظیر از ترکیب کوهستان، مراتع سرسبز و پوشش متراکم هیرکانی را به نمایش میگذارد.
ثبت جهانی یونسکو و خطراتی که میراث سبز ایران را تهدید میکنند
در تیرماه سال ۱۳۹۸ (۲۰۱۹ میلادی)، بخشهای عمدهای از جنگلهای هیرکانی شامل ۱۲ سایت و ۱۵ لکه کلیدی (نظیر پارک ملی گلستان، جنگل ابر و لیسار) به عنوان میراث طبیعی در یونسکو ثبت جهانی شد تا توجه بینالمللی به حفاظت از آن جلب شود و قوانین سختگیرانهتری برای حفظ آن وضع گردد.
این گنجینه چندمیلیون ساله با خطرات حادی همچون تغییر کاربری اراضی برای ویلاسازی، پروژههای عمرانی و جادهسازیهای بدون ارزیابی، قاچاق چوب، آتشسوزیهای فصلی ناشی از تغییرات اقلیمی و چرای بیرویه دام مواجه است که یکپارچگی زیستمحیطی آن را به شدت تهدید میکنند.
اقدامات کلیدی برای عبور و مرور مسئولانه در جنگل
جمعبندی: ایران دارای دو قطب بزرگ جنگلی است؛ نوار متراکم و مرطوب جنگلهای هیرکانی در شمال با قدمت پیش از عصر یخبندان، و پهنه گسترده جنگلهای زاگرس در غرب با کارکرد حیاتی حفظ منابع آب و خاک کشور.
نظرات