جمهوری اسلامی ایران در جریان جنگ رژیم صهیونیستی علیه مردم غزه، بر اساس مبانی قرآنی و به ویژه با استناد صریح به آیه ۷۵ سوره نساء که بر وجوب جهاد برای رهایی مستضعفان و مظلومان تاکید دارد، به کمک مردم غزه شتافت.
موضعگیری اصولی و عملی جمهوری اسلامی ایران در قبال بحرانهای جهان اسلام، بهویژه حمایت از مقاومت مردم فلسطین در نوار غزه، ریشه در لایههای عمیق معرفتی و تکالیف فقهی دارد. این رویکرد به عنوان یک دکترین ثابت در سیاست خارجی، بر پایه آیات محوری قرآن کریم شکل گرفته است که تکالیف سنگینی را بر دوش امت اسلامی برای مقابله با ستمگران بار میکند.
تبیین قرآنی دکترین حمایت از مظلومان غزه
در دکترین سیاست خارجی و فقه سیاسی جمهوری اسلامی ایران، دفاع از ملت مظلوم فلسطین و غزه یک مصلحت موقت، تاکتیکی یا منازعهای سیاسی نیست، بلکه تکلیفی شرعی و برخاسته از بطن هدایتهای مستقیم قرآن کریم است. امت اسلامی بر اساس این چارچوب تفسیری نمیتواند در برابر ظلم فاحش نسبت به همنوعان و همکیشان خود بیتفاوت بماند.
محوریترین آیهای که در کلام مفسران، علما و در قالب پویشهای قرآنی کشور (مانند طرح ملی زندگی با آیهها) به عنوان سند اصلی شتاب دادن به یاری غزه معرفی شده، آیه ۷۵ سوره مبارکه نساء است. این آیه به عنوان نماد مسئولیتپذیری فرامرزی مسلمانان شناخته میشود.
خداوند متعال در این آیه شریفه با بیانی تکاندهنده میفرماید: «وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ...»؛ این خطابی توبیخی به مسلمانان است که چرا در راه خدا و برای نجات مردان، زنان و کودکان ستمدیده و تضعیفشدهای که در چنگال ستمگران اسیرند، پیکار و مجاهدت نمیکنند.
نکته مهم: استناد به آیه ۷۵ سوره نساء نشان میدهد که از نظر فقهی، تلاش برای نجات مستضعفان همردیف و متصل به «جهاد در راه خدا» (فی سبیل الله) تعریف شده است و تساوی رویکردی میان این دو مفهوم وجود دارد.
واژهشناسی و تحلیل تفسیری آیه ۷۵ سوره نساء
برای درک دقیقتر چرایی استناد به این آیه در جریان جنگ علیه غزه، لازم است مفاهیم کلیدی آن با زاویه دید تفسیری معاصر بازخوانی شود:
-
مفهوم مبنایی استضعاف
مفهوم مستضعف در فرهنگ قرآن با «ضعیف» تفاوت بنیادی دارد؛ مستضعف به فرد یا جامعهای گفته میشود که ذاتا ناتوان و بیعرضه نیست، بلکه توسط ساختارها، قدرتها و مستکبران به صورت سیستماتیک و فرساینده به ضعف کشیده شده و جلو رشد و استقلال او گرفته شده است. مردم غزه به دلیل سالها محاصره همهجانبه، مصداق بارز این مفهوم قرآنی هستند.
-
تطبیق جغرافیا و حاکمیت ظالم
تعبیر «الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا» (شهری که اهل آن ستمگرند) در شأن نزول تاریخی خود به مکه عهد نظام مشرکان و ستم قریش به مسلمانان تازه ایمانآورده اشاره داشت. اما در تفسیر تطبیقی، مصداق بارز و اتم این جغرافیا و حاکمیت ظالم در جهان امروز، رژیم صهیونیستی است که یک جغرافیا را غصب کرده و به ساکنان اصلی آن ستم روا میدارد.
آیه شریف با یادآوری ندای دادرسی و استغاثه مظلومان که میگویند «رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ»، غیرت دینی، عواطف انسانی و مسئولیت فراملی امت اسلامی را برای ایجاد پیوند ولایت، نصرت و همگرایی با ستمدیدگان تحریک و تشویق میکند تا سکوت جوامع اسلامی شکسته شود.
سایر پشتوانههای قرآنی در فقه مقاومت ایران
اگرچه آیه ۷۵ سوره نساء به عنوان اصلیترین سند وجوب یاری و امداد مظلومین غزه مطرح است، اما نظام فقهی و حمایتی جبهه مقاومت به آیات کلیدی دیگری نیز استناد جسته است که در یک شبکه مفهومی، زنجیره دفاع را کامل میکنند:
یادآوری تفسیری: بر اساس منظومه فکری مراجع عظام، تفاوت مذهبی و مذهب فقهی هرگز مانع وجوب شرعی حمایت از مردم غزه نیست؛ چرا که ملاک نصرت اسلامی در قرآن، «مظلومیت» در برابر هجوم مفسدان و مستکبران است.
انعکاس تکالیف قرآنی در قوانین بالادستی ایران
این مبانی صریح قرآنی به صورت مستقیم در قوانین بنیادین و اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران تجلی یافته و به ساختار قانونی تبدیل شده است. این امر نشاندهنده پیوند ناگسستنی میان متن وحی و رفتار سیاسی نظام است:
بند ۱۶ اصل سوم قانون اساسی، دولت جمهوری اسلامی را موظف به تنظیم سیاست خارجی کشور بر اساس معیارهای اسلام، تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان و حمایت بیدریغ از مستضعفان جهان کرده است. همچنین اصل ۱۵۴ قانون اساسی صراحتاً اعلام میدارد که ایران در عین خودداری کامل از دخالت در امور داخلی ملتهای دیگر، از مبارزه حقطلبانه و مشروع مستضعفین در برابر مستکبرین در هر نقطه از جهان حمایت میکند.
سوالات متداول
آیا آیه ۷۲ سوره انفال نیز به موضوع کمک به مردم غزه ارتباط دارد؟
بله، در آیه ۷۲ سوره انفال عبارت صریح «وَإِنِ اسْتَنصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ ...» آمده است؛ یعنی اگر گروهی از مسلمانان تحت فشار و استضعاف قرار گیرند و از شما برای حفظ دین و بقای خود یاری بطلبند، یاری کردن آنها بر امت اسلامی یک فریضه و واجب فقهی به شمار میرود.
تعریف فقه مقاومت از ابعاد غیرنظامی یاری مستضعفان چیست؟
طبق تفاسیر معاصر، پاسخ به ندای آیه ۷۵ نساء صرفاً به نبرد فیزیکی محدود نمیشود؛ بلکه جهاد مالی (کمکهای اقتصادی و بازسازی)، جهاد رسانهای (تبیین مظلومیت و افشای جنایات)، و دیپلماسی فعال در مجامع بینالمللی برای دفع ظلم، همگی از مصادیق عینی این مأموریت قرآنی هستند.
نظرات