مراقبت الهی به معنای ابطال قوانین طبیعت یا سلب اختیار از انسان نیست، بلکه جهان بر پایه نظام استوار علت و معلول، سوءاختیار بشر و ابزار آزمون و رشد روحی اداره میشود و حوادث، حاصل پیوندهای طبیعی یا تکامل معنوی هستند.
راز حوادث در جهان تحت تدبیر الهی
پرسش از علت وقوع حوادث ناگوار برای انسانها، با وجود ایمان به خدایی مهربان و محافظ، از دیرباز دغدغه فکری متکلمان و فلاسفه بوده است. بسیاری از افراد میپرسند چگونه تدبیر و حفاظت پروردگار با وقوع بیماریها، تصادفات و بلایای طبیعی سازگار است؟ برای درک این موضوع باید ابتدا مفهوم حقیقی مراقبت الهی را بازشناخت و دانست که سنتهای خداوند در زمین بر پایه چه قوانینی جریان دارند. جهان مادی مهد تکامل است و قوانین جاری در آن، بستر ایجاد این تکامل را فراهم میسازند.
۱. نظام علت و معلول؛ قانون تخلفناپذیر آفرینش
خداوند حکیم، جهان مادی را بر پایه سلسله روابط مشخصی میان اسباب و مسببات خلق کرده است که به آن نظام علیت میگویند. در این نظام، هر پدیدهای مسبوق به علت خاص خود است.
مراقبت الهی به این معنا نیست که در صورت بروز خطرات طبیعی یا مادی، قوانین فیزیکی جهان مانند جاذبه یا احتراق ناگهان متوقف شوند. اگر آتش بسوزاند یا سنگ سخت در اثر سقوط آسیب وارد کند، این ویژگی ذاتی ماده و لازمه استواری جهان فیزیکی است.
بروز پدیدههایی چون سیل، زلزله یا بیماری، واکنشهای طبیعی پوسته زمین و زیستبوم هستند که بر اساس قوانین ثابت مادی رخ میدهند و ایجاد استثناهای دایمی در این قوانین، نظم کلی عالم را مختل میکند.
۲. نقش اراده و سوءاختیار انسان
بسیاری از حوادث تلخ زندگی، بازتاب مستقیم یا غیرمستقیم تصمیمهای نادرست، بیاحتیاطیها و جهل خود انسان یا دیگران است. خداوند به انسان نعمت بزرگ اختیار را ارزانی داشته و دنیای مادی را ظرف تحقق این اراده قرار داده است.
اگر پروردگار با معجزه جلوی هر خطای بشری را بگیرد، اصل آزادی، مسئولیت آدمی و در نتیجه نظام تکامل و پاداش و جزا بهکلی از بین میرود. تخلف از قوانین رانندگی، ساخت ابنیه ناایمن یا سبک زندگی نامناسب، علل تکوینی حوادثی هستند که انسان با دست خود رقم میزند.
۳. فلسفه ابتلا و آزمونهای رشددهنده
بر اساس آیات صریح قرآن کریم، دنیا دارِ اقامت دایمی نیست بلکه آزمایشگاهی بزرگ برای سنجش عیار ایمان و صبر انسانهاست. بدون مواجهه با سختیها، جوهره حقیقی انسان آشکار نخواهد شد.
سختیها و مواجهه با موانع، استعدادهای پنهان وجود بشر را شکوفا کرده و اراده او را در کوره حوادث صیقل میدهند. همانطور که پولاد در کوره گداخته سخت میشود، روح انسان نیز در تکانههای زندگی قوام مییابد.وقوع ناملایمات برای مومنان و صالحان، نه از روی بیتوجهی خداوند یا نبود مراقبت، بلکه بستر تکامل معنوی و ترفیع درجات روحی آنان است تا به مراتب بالاتری از کمال دست یابند.تمثیل تربیتی: همانگونه که یک مربی دلسوز اجازه میدهد ورزشکار رنج تمرینات سخت را تحمل کند تا قوی شود، سنت الهی نیز بر پایه چالش برای رشد استوار است.
نظرات