تبخیر یکی از تغییر حالتهای مهم مواد است که هر روز در اطراف خود میبینیم. وقتی یک مایع، بدون اینکه حتماً بجوشد، کمکم به بخار تبدیل شود و وارد هوا شود، تبخیر اتفاق میافتد. آب، عطر، الکل و حتی عرق روی پوست میتوانند تبخیر شوند.
تبخیر یعنی چه؟
تبخیر یعنی تبدیل شدن مایع به بخار از سطح آن. در تبخیر، لازم نیست همه مایع بجوشد. حتی در دمای معمولی هم بعضی مولکولهای مایع از سطح جدا میشوند و به هوا میروند. به همین دلیل اگر یک ظرف آب را مدتی در فضای باز بگذاریم، مقدار آب آن کم میشود.
نمونههای تبخیر در زندگی روزمره
خشک شدن لباس
آب داخل لباسهای شستهشده کمکم به بخار تبدیل میشود و لباس خشک میشود.
خشک شدن خیابان پس از باران
آب باران روی زمین، بهویژه در هوای گرم و آفتابی، تبخیر میشود.
کم شدن آب لیوان
اگر لیوان آب روباز بماند، پس از مدتی مقدار کمی از آب آن تبخیر میشود.
خشک شدن عرق بدن
عرق روی پوست تبخیر میشود و به خنک شدن بدن کمک میکند.
کم شدن آب استخر
در تابستان، آب استخرهای روباز بر اثر گرما و باد کمتر میشود.
پخش شدن بوی عطر
بخشی از عطر تبخیر میشود و مولکولهای آن در هوا پخش میشوند.
نمونههای بیشتر برای پاسخ مدرسه
- خشک شدن آب روی میز پس از پاک کردن آن با دستمال خیس.
- ناپدید شدن قطرههای آب روی شیشه در هوای گرم.
- خشک شدن موهای خیس پس از حمام.
- کم شدن آب گلدان یا خاک مرطوب در روزهای گرم.
- خشک شدن ظرفهای شستهشده در آبچکان.
- بخار شدن الکل یا مواد ضدعفونیکننده از روی دست.
- خشک شدن رنگ یا جوهر روی کاغذ.
- کم شدن آب قابلمه هنگام پخت غذا.
فرق تبخیر و جوشیدن چیست؟
تبخیر و جوشیدن هر دو تبدیل مایع به بخار هستند، اما یکسان نیستند. تبخیر میتواند در دمای معمولی و فقط از سطح مایع رخ دهد. اما جوشیدن در دمای جوش اتفاق میافتد و در همه بخشهای مایع حبابهای بخار تشکیل میشود.
- تبخیر: خشک شدن لباس در هوای آزاد.
- جوشیدن: قلقل کردن آب در کتری روی شعله.
چه چیزهایی تبخیر را سریعتر میکنند؟
سرعت تبخیر همیشه یکسان نیست. اگر شرایط مناسب باشد، مایع سریعتر به بخار تبدیل میشود.
- گرما: در هوای گرم، مولکولهای آب سریعتر حرکت میکنند و تبخیر بیشتر میشود.
- باد: باد بخار آب را از سطح دور میکند و جای آن را برای تبخیر بیشتر باز میکند.
- سطح بیشتر: آب پخششده روی زمین سریعتر از آب داخل یک لیوان عمیق تبخیر میشود.
- رطوبت کمتر: در هوای خشک، تبخیر سریعتر است.
آزمایش ساده برای دیدن تبخیر
دو قاشق آب را در دو بشقاب بریزید. یکی را نزدیک پنجره آفتابی و دیگری را در جای سایه بگذارید. پس از مدتی ببینید کدام زودتر خشک میشود. معمولاً بشقابی که گرمای بیشتری میگیرد، زودتر خشک میشود. این آزمایش نشان میدهد گرما سرعت تبخیر را افزایش میدهد.
یک دستمال خیس را در فضای باز و یک دستمال خیس دیگر را داخل اتاق بدون جریان هوا بگذارید. دستمالی که در معرض باد و هوای آزاد است، معمولاً زودتر خشک میشود.
چرا تبخیر برای بدن مهم است؟
وقتی بدن گرم میشود، عرق میکند. عرق روی پوست تبخیر میشود و هنگام تبخیر، مقداری گرما از سطح پوست میگیرد. به همین دلیل بدن خنکتر میشود. این یکی از نمونههای مهم تبخیر در زندگی روزمره و بدن انسان است.
تبخیر در چرخه آب
تبخیر فقط در خانه و مدرسه دیده نمیشود؛ در طبیعت هم بسیار مهم است. آب دریاها، رودخانهها، دریاچهها و خاک مرطوب تبخیر میشود و بخار آب وارد هوا میشود. این بخار بعدها میتواند به ابر تبدیل شود و دوباره به شکل باران یا برف به زمین برگردد.
پاسخ کوتاه برای دفتر علوم
چند نمونه از تبخیر در زندگی روزمره عبارتاند از: خشک شدن لباس خیس، خشک شدن زمین پس از باران، کم شدن آب لیوان روباز، خشک شدن عرق بدن، کم شدن آب استخر و پخش شدن بوی عطر در هوا.
پرسشهای پرتکرار
آیا خشک شدن لباس تبخیر است؟
بله. آب موجود در لباس به بخار تبدیل میشود و لباس خشک میشود.
آیا تبخیر فقط با جوشیدن اتفاق میافتد؟
نه. تبخیر در دمای معمولی هم رخ میدهد، اما با گرما سریعتر میشود.
چرا در تابستان آب استخر کم میشود؟
بخشی از آب استخر بر اثر گرما، باد و تابش خورشید تبخیر میشود.
جمعبندی
تبخیر یعنی تبدیل شدن مایع به بخار از سطح آن. در زندگی روزمره نمونههای زیادی از تبخیر میبینیم؛ مانند خشک شدن لباسها، خیابانها و عرق بدن، کم شدن آب لیوان یا استخر و پخش شدن بوی عطر. گرما، باد، سطح بیشتر و رطوبت کمتر باعث میشوند تبخیر سریعتر انجام شود.
نظرات