ساکنان مناطق آتشفشانی باید با تهیه کیف نجات و یادگیری مسیرهای تخلیه اضطراری آماده باشند، هنگام فوران از درهها و مسیر گلرودها (لاهار) دوری کنند، تمام منافذ خانه را ببندند و برای محافظت در برابر خاکستر سمی از ماسک N95 و عینک ایمنی استفاده کنند.
زندگی در مجاورت آتشفشانهای فعال یا نیمهفعال نیازمند هوشیاری دائم و شناخت دقیق رفتارهای این پدیده طبیعی است. خطرات ناشی از آتشفشان تنها به گدازههای سوزان محدود نمیشود؛ بلکه پرتاب سنگها، انتشار گازهای کشنده، بارانهای اسیدی و جریانهای گلآفریده تهدیداتی جدی هستند که مدیریت بحران محلی و هلال احمر همواره بر آمادگی در برابر آنها تاکید دارند. در این مقاله به بررسی جامع و تخصصی اقدامات ایمنی در سه فاز پیش، حین و پس از فوران میپردازیم.
اقدامات و آمادگیهای حیاتی پیش از وقوع فوران
پیشگیری و آمادگی ساختاریافته قبل از بیدار شدن آتشفشان، شانس بقای خانوادهها را به طور چشمگیری افزایش میدهد. بر اساس پروتکلهای بینالمللی امداد و نجات، ساکنان این مناطق باید گامهای زیر را به عنوان بخشی از روال زندگی خود پیادهسازی کنند:
- شناسایی علائم پیشرس آتشفشانی: افزایش تعداد زمینلرزههای مکرر و خفیف در منطقه، تغییر ناگهانی دمای چشمههای آب گرم اطراف و استشمام بوی تند گوگرد (تخممرغ گندیده) از نشانههای فعال شدن مخزن آتشفشان است.
- ترسیم نقشه خروج اضطراری خانواده: مسیرهای فرار فرضی را تمرین کرده و یک مکان ملاقات امن در خارج از محدوده خطر با هماهنگی کامل دستورالعملهای سازمان مدیریت بحران تعیین کنید.
- ذخیرهسازی منابع حیاتی: آمادهسازی و ذخیره آب آشامیدنی تمیز در گالنهای پلمب شده برای حداقل سه روز الزامی است، زیرا سیستم آبرسانی شهری در اولین ساعات فوران دچار آلودگی شیمیایی شدید میشود.
- توجه به کدهای رنگی هشدار: کدهای رنگی بینالمللی و محلی شامل وضعیتهای سبز، زرد، نارنجی و قرمز را که از طریق رسانههای رسمی یا سامانه ۱۱۲ هلال احمر اعلام میشوند، به دقت دنبال کنید.
توصیه ایمنی هلال احمر: همواره مسیرهای منتهی به مناطق مرتفع را شناسایی کنید. در نقشه فرار خود به هیچ عنوان مسیرهایی را که از میان درهها یا بستر رودخانههای خشک میگذرند انتخاب نکنید، زیرا این نقاط اولین هدف جریانهای سنگین آتشفشانی هستند.
محتویات ضروری کیف نجات و بقا در مناطق آتشفشانی
کوله پشتی اضطراری یا همان کیت نجات برای مناطق آتشفشانی دارای ویژگیهای تخصصیتری نسبت به کیت زلزله است. این اقلام باید در مکانی کاملاً در دسترس قرار داشته باشند تا در صورت صدور فرمان تخلیه فوری، بدون اتلاف وقت برداشته شوند.
ماسکهای تنفسی فیلتردار استاندارد: وجود ماسکهای فیلتردار (مانند N95 یا بالاتر) به تعداد اعضای خانواده جهت جلوگیری از ورود ذرات شیشهای، کوارتز و کریستالهای تیز خاکستر به مجاری ریوی حیاتی است.
عینکهای محافظ عایق (گوگل): عینکهای کاملاً چسبیده به پوست برای پوشش چشمها لازم است. استفاده از لنزهای چشمی در محیطهای آتشفشانی مطلقاً ممنوع است زیرا ذرات خاکستر باعث خراشیدگی شدید و دایمی قرنیه میشوند.
رادیو باتریخور و چراغ قوه: رادیوهای موج کوتاه جیبی یا شارژرهای خورشیدی به همراه باتریهای اضافه جهت پیگیری دائم آخرین دستورات تخلیه مسئولان محلی در زمان قطع زیرساختهای مخابراتی.
جیره غذایی و اسناد: غذاهای کنسروی و خشک بدون نیاز به پخت، داروهای حیاتی بیماران قلبی و تنفسی، و کپی اسناد هویتی و اسناد مالکیت درون پوششهای زیپکیپ و ضدآب.
پروتکلهای ایمنی و رفتار صحیح حین فوران فعال
هنگامی که فوران آغاز میشود، واکنشهای سریع و مبتنی بر آگاهی مانع از بروز فاجعه جانی میشود. در این مرحله، سناریو به دو بخش تخلیه فوری یا پناهگیری در محل تقسیم میشود:
- تخلیه فوری تحت فرمان مسئولان: در صورت دستور مقامات برای تخلیه، فوراً و بدون لجاجت منطقه را به سمت نقاط مرتفع اعلام شده ترک کنید. در طول مسیر از روی پلهای نزدیک آتشفشان عبور نکنید چون خطر تخریب ناگهانی آنها وجود دارد.
- پروتکل پناهگیری در داخل خانه: اگر دستور بر ماندن در خانه است، سریعاً تمام درها، پنجرهها، دریچههای تهویه، کانالهای کولر و هواکشها را مسدود کنید تا گازهای سمی نظیر دی اکسید گوگرد وارد مجرای تنفسی شما نشود.
- دوری مطلق از مناطق گود و درهها: از حاشیه رودخانهها، پناهگاههای طبیعی درون درهها و مناطق کمارتفاع دوری کنید؛ چرا که این مسیرها کانال اصلی حرکت جریانهای فوقالعاده سریع و مرگبار لاهار (گلرود) هستند.
- پوشش کامل بدنی: استفاده از لباسهای کاملاً آستینبلند، دستکش و شلوارهای ضخیم برای محافظت حداکثری از پوست در برابر سوختگیهای شیمیایی ناشی از بارانهای اسیدی و ذرات سوزان آتشفشانی ضروری است.
نکته بسیار مهم: اگر در زمان فوران داخل خودرو هستید، شیشهها را کاملاً بالا بکشید و سیستم تهویه و کولر را خاموش کنید. ورود ذرات خاکستر به موتور خودرو فیلترها را مسدود کرده و خودرو را در میان مسیر متوقف میکند.
اقدامات مدیریت بحران و پاکسازی اصولی پس از فوران
مخاطرات آتشفشان با اتمام فوران ظاهری پایان نمییابد. فاز بازگشت و پاکسازی محیط زندگی یکی از خطرناکترین مراحل است که نیاز به رعایت اصول مهندسی و امدادی دقیق دارد:
- پرهیز از بازگشت زودهنگام: تا زمان تایید رسمی پایداری شرایط از سوی سازمان مدیریت بحران، به محل سکونت خود بازنگردید. خطر فورانهای ثانویه، لغزش زمین و نشت گازهای سمی سنگین در نقاط گود تا روزها وجود دارد.
- پاکسازی خشک و مکانیکی سقفها: خاکسترها را از روی سقفها با جارو و بیل به صورت خشک جمعآوری کنید. بارندگی یا شستشوی خاکستر با آب، آن را به تودهای شبیه بتن سنگین تبدیل کرده و باعث ریزش ناگهانی سقف ساختمانها میشود.
- ممنوعیت ورود خاکستر به شبکه فاضلاب: در گام اول پاکسازی معابر و حیاط، از آب استفاده نکنید تا از انسداد کامل شبکه فاضلاب شهری و سیستم اگو جلوگیری شود. خاکسترها باید ابتدا جمعآوری و در کیسههای ضخیم بارگیری شوند.
- پاکسازی تجهیزات الکترونیکی: عایقهای برق، ترانسفورماتورهای خانگی و کنتورها را با هوای فشرده تمیز کنید. خاکسترهای مرطوب خاصیت رسانایی شدید دارند و میتوانند موجب اتصالی و قطع گسترده شبکه انرژی یا برقگرفتگی شوند.
جواب پیشنهادی و راهبرد اصلی برای ساکنان مناطق آتشفشانی، حفظ خونسردی، پیگیری کدهای هشداری هلال احمر، پناهگیری هوشمندانه با پوشش کامل منافذ و عدم استفاده از آب در مراحل اولیه پاکسازی خاکسترهای شیشهای است تا از بروز خسارات ثانویه پیشگیری شود.
پرسشهای متداول کاربران
چرا خاکستر آتشفشانی از خاکستر چوب بسیار خطرناکتر است؟
خاکستر آتشفشانی بر خلاف خاکستر ناشی از سوختن چوب، از ذرات میکروسکوپی سنگهای پودر شده، مواد معدنی سخت و شیشههای آتشفشانی لبهتیز تشکیل شده است. این ذرات در آب حل نمیشوند و استنشاق آنها باعث جراحت داخلی و آسیبهای ماندگار به بافت ریه مانند بیماری سیلیکوزیس میشود.
پدیده لاهار (گلرود) چیست و چرا برای ساکنان تهدید بزرگی است؟
لاهار مخلوطی بسیار غلیظ، داغ و چسبناک شبیه به بتن خیس است که از ترکیب خاکستر و سنگهای آتشفشانی با آب (ناشی از ذوب سریع یخچالهای قله یا بارانهای سیلآسا) به وجود میآید. این جریان با سرعت فوقالعاده بالا در درهها حرکت کرده و میتواند تا دهها کیلومتر دورتر، تمام خانهها و زیرساختها را کاملاً ریشهکن کند.
در صورت شروع ریزش خاکستر، وضعیت خودروها و سیستمهای فنی چگونه باید مدیریت شود؟
خودروها باید در پارکینگهای کاملاً مسقف پارک شده یا روی آنها برزنتهای ضخیم کشیده شود. رانندگی در زمان ریزش خاکستر به دلیل کاهش دید به نزدیک صفر و لغزندگی شدید جادهها ممنوع است. همچنین برای حفاظت از موتورهای ژنراتور یا خودرو، فیلترهای هوا باید پیش از استارت مجدد کاملاً تعویض شوند.
نظرات