منابع اصلی تولید رشتههای نخ در طبیعت
برای تهیه نخ از منابع طبیعی اصلی شامل الیاف گیاهی (پنبه، کتان، کنف) و الیاف جانوری (پشم، ابریشم، کشمیر) استفاده میشود.
صنعت نساجی از هزاران سال پیش تا به امروز بر پایه بهرهبرداری از هدایای ارزشمند طبیعت استوار بوده است. تولید پارچه و ملزومات پوشیدنی بدون دسترسی به این منابع غیرممکن بود. رشتههای باریک و مقاوم طبیعی به دلیل سازگاری بالا با پوست انسان و محیط زیست، کماکان جایگاه برتر خود را در برابر محصولات مصنوعی حفظ کردهاند. این منابع به طور کلی به دو دسته بزرگ ساختارهای سلولزی (گیاهی) و ساختارهای پروتئینی (حیوانی) تقسیم میشوند که هر کدام ویژگیهای فیزیکی منحصربهفردی دارند.
دسته اول: الیاف طبیعی با منشأ گیاهی (سلولزی)
الیاف گیاهی از بخشهای مختلف گیاه مانند دانه، ساقه، برگ یا پوسته خارجی استخراج میشوند. ماده اصلی تشکیلدهنده این گروه سلولز است که خاصیت جذب رطوبت بالایی به نخ میبخشد.
رایجترین منبع گیاهی است که از الیاف نرم اطراف دانههای گیاه پنبه به دست میآید. نخ پنبهای تنفسپذیر، نرم و جاذب رطوبت است و در تولید لباسهای روزمره کاربرد وسیعی دارد.
الیافی محکم و درخشان که از ساقه گیاه کتان استخراج میشود. این نخ بسیار خنک، مقاوم در برابر ساییدگی و کاملاً مناسب برای بافت پوشاک فصول گرم سال است.
الیاف ساقهای ضخیم، خشن و بسیار بادوام هستند که عمدتاً برای تولید نخهای ضخیم، طناب، گونی و منسوجات صنعتی و دکوراتیو کاربرد دارند.
از منابع مدرنتر و مقاوم گیاهی محسوب میشوند. گیاه بامبو به دلیل خاصیت ضدباکتری طبیعی و لطافت فوقالعاده بالا، در نساجی نوین محبوبیت زیادی کسب کرده است.
دسته دوم: الیاف طبیعی با منشأ جانوری (پروتئینی)
این گروه از پوشش بدن حیوانات یا ترشحات صمغی آنها به دست میآید. پایه اسیدآمینهای و پروتئینی این الیاف باعث میشود مقاومت حرارتی بالایی داشته باشند و هوا را درون ساختار خود محبوس کنند.
پشم گوسفند پرکاربردترین الیاف حیوانی است که به دلیل ساختار تجعددار و فرورفتگیهای میکروسکوپی، هوا را به خوبی محبوس کرده و به عنوان عایق فوقالعاده سرما در پوشاک زمستانی عمل میکند. در کنار آن، ابریشم قرار دارد که لوکسترین و مستحکمترین لیف طبیعی (فیلامنت) است. ابریشم از پیله کرم ابریشم به دست میآید و به دلیل درخشش بینظیر و لطافت ساختاری، به ملکه الیاف جهان معروف است.
نکته مهم: الیاف بسیار لطیف، سبک و گرانقیمتی مانند کشمیر و موهر به ترتیب از زیرپوست بز کشمیر و موی بلند بز آنقره (آنگورا) استخراج میشوند و به دلیل فرآیند جمعآوری دشوار، جزو کالاهای لوکس نساجی هستند.
علاوه بر موارد فوق، کرک و موی شتر نیز در ردیف الیاف محلی و مقاوم با خاصیت عایقبندی بسیار بالا قرار میگیرد که در مناطق کویری و بیابانی برای بافت پوشاک ضخیم، رواندازها و عباهای سنتی استفاده میشود.
مراحل گام به گام تبدیل الیاف طبیعی به نخ
فرآیند مکانیکی و صنعتی که الیاف تودهای و نامنظم خام را به رشتههای مستحکم، یکنواخت و ممتد نخ تبدیل میکند، ریسندگی نام دارد. این روند شامل مراحل زیر است:
مقایسه عملکرد و رفتار الیاف طبیعی در پوشاک
شناخت رفتار الیاف مختلف به طراحان لباس کمک میکند تا متناسب با هر اقلیم، مواد اولیه درستی را انتخاب کنند. الیاف سلولزی و پروتئینی تفاوتهای فاحشی در برابر عوامل محیطی دارند:از نظر هدایت حرارتی، پنبه و کتان هادی عالی حرارت هستند و گرمای بدن را به سرعت به بیرون دفع میکنند، بنابراین بهترین گزینه برای تابستان هستند. در مقابل، پشم و ابریشم عایق حرارت بوده و دمای بدن را حفظ میکنند. الیاف طبیعی همگی زنده هستند و قابلیت تنفس دارند؛ برای مثال پنبه تا ۱.۵ برابر و پشم تا ۳۰ درصد وزن خود بدون اینکه احساس خیسی ایجاد کنند، رطوبت و تعریق بدن را جذب کرده و به مرور تبخیر مینمایند.
از جهت انعطافپذیری، الیاف پشم به دلیل ساختار فنری مولکولی میتوانند تا ۲۰ هزار بار بدون شکستن خم شوند و چروکناپذیرند، اما کتان و پنبه ثبات ابعادی کمتری داشته و چروکپذیری بالایی دارند. در حوزه نگهداری نیز الیاف گیاهی مقاومت بالایی در برابر شستشوی مکرر، آب گرم و اتو دارند، در حالی که الیاف پروتئینی به شدت حساس بوده و نیازمند شستشوی ملایم با آب سرد و شویندههای خنثی بدون آنزیم هستند.
جمعبندی منسوجات طبیعی
خلاصه راهنما: تنوع منحصربهفرد در ساختار الیاف سلولزی گیاهی و پروتئینی حیوانی به ما اجازه میدهد برای هر نوع کاربردی از پوشاک ظریف گرفته تا طنابهای ضخیم صنعتی، دسترسی به منبع مناسب داشته باشیم و کیفیت منسوجات را بر اساس نیاز خود تنظیم کنیم.
نظرات