پیامبران اولوالعزم بر اساس ترتیب تاریخی ظهور و شریعت عبارتند از: حضرت نوح (ع)، حضرت ابراهیم (ع)، حضرت موسی (ع)، حضرت عیسی (ع) و حضرت محمد (ص).
شناخت سیر تاریخی فرستادگان صاحب شریعت الهی یکی از کلیدیترین مباحث در درک تکامل ادیان توحیدی است. اصطلاح اولوالعزم به گروهی از پیامبران برجسته اطلاق میشود که افزون بر ابلاغ وحی، کتاب آسمانی و شریعت نوین و مستقلی را برای هدایت جامعه بشری به ارمغان آوردند.
ترتیب تاریخی و سیر بعثت پیامبران اولوالعزم
سلسله انبیاء تشریعی در طول تاریخ بشر با یک نظم مشخص الهی مبعوث شدند تا گام به گام بشریت را به سوی تکامل فکری و معنوی هدایت کنند. در ادامه، این پنج پیامبر بزرگ را به ترتیب زمان ظهور بررسی میکنیم:
نخستین پیامبر اولوالعزم و صاحب شریعت که با کتاب «صحف نوح» مبعوث شد. دعوت جهانی او آغازی بر مواجهه آشکار با شرک و بتپرستی بود و ماجرای کشتی و طوفان بزرگ او، تاریخ بشر را به دو بخش قبل و بعد از خود تقسیم کرد.
دومین پیامبر صاحب شریعت و معروف به پدر انبیاء که کتاب او به نام «صحف ابراهیم» راهنمای توحید، تفکر عقلانی و بتشکنی بود. ایشان بنیانگذار کعبه معظمه و نیای بزرگ پیامبران بعدی هستند.
سومین پیامبر بزرگ که با کتاب آسمانی «تورات» برای هدایت قوم بنیاسرائیل و جهانیان فرستاده شد. دوران رسالت او همراه با مبارزهای فراگیر علیه طاغوت زمان (فرعون) و تبیین احکام دقیق حقوقی و عبادی بود.
چهارمین رسول اولوالعزم که کتاب آسمانی «انجیل» را دریافت کرد. آیین پویای اخلاقی، بشارت به آینده، زهد و معجزات شفابخش بزرگ مانند زنده کردن مردگان و بینا کردن نابینایان از شاخصههای اصلی دوره بعثت ایشان است.
آخرین پیامبر اولوالعزم و خاتمالانبیاء که جامعترین، کاملترین و تحریفناپذیرترین کتاب آسمانی یعنی «قرآن کریم» را برای تمام بشریت به ارمغان آورد. شریعت ایشان تا پایان جهان پابرجا و پاسخگوی تمام نیازهای مادی و معنوی انسانها است.
معنای اصطلاحی اولوالعزم در قرآن کریم
واژه «اولوالعزم» صراحتاً در آیه ۳۵ سوره مبارکه احقاف آمده است؛ جایی که خداوند متعال به پیامبر اکرم (ص) میفرماید: «فَاصْبِرْ کَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ» (پس صبر کن آنگونه که پیامبران صاحب عزم صبر کردند).
در ریشهیابی لغوی، کلمه «عزم» به معنای اراده محکم، تصمیم قاطع، صبر و ثبات قدم بر پیمان الهی تعبیر شده است. در اصطلاح کلام اسلامی، این صفت به پیامبرانی اختصاص دارد که به دلیل رسالت سنگینتر و مواجهه با چالشهای بزرگتر، بیشترین پایداری را در برابر کفر، جهل و تکذیب قوم خود نشان دادند و مسیر هدایت را هموار ساختند.
نکته مهم: هرچند تمام پیامبران الهی از مقام والای عصمت و اراده برخوردار بودهاند، اما این ۵ تن به دلیل داشتن مسئولیت جهانی و آوردن شریعت نو، به این عنوان اختصاصی نامیده شدهاند.
۳ ویژگی کلیدی که یک پیامبر را اولوالعزم میکند
بر اساس احادیث معصومین و تحلیلهای مفسران بزرگ، فرستادگان اولوالعزم با سه معیار و شاخصه اصلی از سایر انبیای الهی متمایز میشوند:
- ۱. داشتن شریعت مستقل و جدید این پیامبران واضع احکام، قوانین عملی، عبادی و حقوقی جدیدی از سوی پروردگار بودند که سبک زندگی و چارچوب فکری جامعه زمان خود را به طور اساسی دگرگون میکرد.
- ۲. کتاب آسمانی اختصاصی هر یک از این پنج تن، سند مکتوب و قانون اساسی ویژهای را به عنوان مرجع اصلی هدایت دریافت کردند که تا سالها ملاک عمل آیندگان قرار میگرفت.
- ۳. دعوت عام، جهانی و فراگیر رسالت این رسولان برخلاف بسیاری از انبیاء دیگر، محدود به یک جغرافیا، شهر یا قوم خاص نبوده، بلکه قلمروی بینالمللی داشته و خطابی رو به تمام بشریت داشته است.
تفاوت بنیادین پیامبران تشریعی و پیامبران تبلیغی
برای درک بهتر جایگاه انبیاء، دانشمندان اسلامی آنها را به دو گروه اصلی «تشریعی» و «تبلیغی» تقسیم میکنند. پیامبران تشریعی همان رسولان اولوالعزم هستند که آیین جدید میآوردند و شریعت پیامبر اولوالعزمِ قبلی را به طور کامل یا جزئی منسوخ یا تکمیل میکردند تا متناسب با رشد فکری انسانها باشد.
در مقابل، پیامبران تبلیغی خودشان شریعت یا کتاب جدیدی نداشتند؛ بلکه وظیفه اصلی آنها ترویج، تفسیر، پاسداری و اجرای احکام پیامبر اولوالعزم زمان خودشان یا گذشته بود. اکثریت ۱۲۴ هزار پیامبر الهی از نوع تبلیغی بودهاند؛ به عنوان نمونه، حضرت هارون، حضرت یحیی و حضرت لوط (ع) بازوان اجرایی، مدافعان و مبلغان شریعت زمان خود به شمار میرفتند و رسالتشان بر پایه احکام موجود استوار بود.
خلاصه مطلب: پیامبران اولوالعزم پنج تن هستند که به ترتیب زمان بعثت شامل نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و محمد (علیهم السلام) میشوند. مشخصه بارز این بزرگان، داشتن دعوت جهانی، شریعت نو و کتاب آسمانی مستقل است که آنها را به عنوان ارکان اصلی هدایت تشریعی بشر در طول تاریخ ممتاز میکند.
نظرات