کشور یمن در جنوب غربی قاره آسیا و بخش جنوبی شبهجزیره عربستان واقع شده است که از شمال با عربستان سعودی و از شرق با عمان هممرز است.
یمن یکی از کشورهای خاورمیانه است که به دلیل دسترسی به آبهای آزاد بینالمللی و اشراف بر گذرگاههای دریایی کلیدی، اهمیت ژئوپلیتیک فوقالعادهای در طول تاریخ داشته است. این کشور پل ارتباطی میان شرق و غرب عالم بوده و دروازه ورود به دریای سرخ به شمار میرود.
موقعیت جغرافیایی و مرزهای سیاسی یمن
جمهوری یمن به عنوان دومین کشور بزرگ شبهجزیره عربستان، مساحتی در حدود ۵۲۷٬۹۶۸ کیلومتر مربع را به خود اختصاص داده است. این کشور پهناور از موقعیت جغرافیایی ویژهای برخوردار است که آن را به یکی از نقاط حساس منطقه تبدیل میکند.
مرزهای زمینی و آبی این کشور موقعیت منحصربهفردی را به شرح زیر ایجاد کردهاند:
- مرزهای شمالی: این کشور از سمت شمال دارای مرز زمینی طولانی و بیابانی با کشور عربستان سعودی است.
- مرزهای شرقی: یمن از جبهه شرقی با پادشاهی عمان همسایه و دارای مرز مشترک زمینی است.
- مرزهای آبی: ساحل غربی یمن به طول صدها کیلومتر در مجاورت دریای سرخ قرار دارد و ساحل جنوبی آن به خلیج عدن و دریای عرب متصل میشود که موقعیت ساحلی بینظیری به آن بخشیده است.
نکته مهم: بخش بزرگی از مرزهای شمالی یمن با عربستان سعودی در امتداد صحرای ربعالخالی قرار دارد که یکی از بزرگترین و خشکترین بیابانهای ماسهای جهان به شمار میرود.
تنگه بابالمندب و جزایر راهبردی
یمن اشراف کاملی بر تنگه راهبردی بابالمندب دارد؛ آبراه حیاتی که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند و شریان اصلی تجارت جهانی و انتقال انرژی است. روزانه میلیونها بشکه نفت و حجم عظیمی از کالاهای تجاری از این آبراه باریک عبور میکنند.
علاوه بر سرزمین اصلی، این کشور مالک بیش از ۲۰۰ جزیره است. در جدول زیر با سه محدوده جزیرهای مهم این کشور آشنا میشوید:
جزیره سقطرا (سوکوترا): واقع در دریای عرب که به دلیل زیستبوم شگفتانگیز، درختان خون سیاوشان و گونههای گیاهی منحصربهفردش شهرت جهانی دارد و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
جزیره میون (بریم): جزیرهای کاملاً راهبردی که دقیقاً در گلوگاه تنگه بابالمندب قرار گرفته و این آبراه را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم میکند.
جزایر حنیش: مجمعالجزایری در دریای سرخ که به دلیل موقعیت نظامی و دسترسی صیادی اهمیت فراوانی برای امنیت دریانوردی دارد.
پایتخت یمن و ساختار اداری
وضعیت اداری و سیاسی یمن در سالهای اخیر به دلیل تحولات داخلی دچار پیچیدگیهای خاصی شده است. به همین جهت در حال حاضر با یک ساختار دوگانه در مدیریت پایتخت روبرو هستیم:
شهر تاریخی و کوهستانی صنعا پایتخت رسمی، قانونی و باستانی جمهوری یمن است که در مناطق مرتفع غربی قرار دارد. این شهر به عنوان مرکز اصلی نهادهای دولتی و تاریخی شناخته میشود.
به دلیل شرایط جنگ داخلی و کنترل صنعا توسط جنبش انصارالله، شهر ساحلی عدن در جنوب کشور به عنوان پایتخت موقت و اداری معرفی شده است و بسیاری از سفارتخانهها و دفاتر دیپلماتیک متمایل به دولت مستعفی فعالیتهای خود را در این شهر ساحلی مستقر کردهاند.
دانستنی کلیدی: شهر صنعا با ارتفاعی بیش از ۲۲۰۰ متر از سطح دریا، یکی از مرتفعترین پایتختهای جهان است و به همین دلیل بر خلاف بیشتر مناطق شبهجزیره عربستان، آبوهوای معتدل و کوهستانی دارد.
نگاهی به تاریخچه و تمدن باستان
در دوران باستان، مورخان و جغرافیدانان یونانی و رومی به دلیل سرسبزی، بارانهای موسمی مناسب و رونق فوقالعاده تجارت ادویه، کندر و بخور در این منطقه، به آن لقب عربستان خوشبخت (العرب السعیدة) داده بودند. این عنوان در تضاد با مناطق بیابانی و خشک مرکز شبهجزیره عربستان به کار میرفت.
یمن خاستگاه تمدنهای کهن و بزرگی نظیر معین، قتبان، حمیر و پادشاهی سبأ بوده است. سد باستانی مأرب که در این منطقه ساخته شده بود، به عنوان یکی از شاهکارهای مهندسی آب در دوران باستان شناخته میشود و مایه شکوفایی کشاورزی آن دوران بوده است.
شهرهای مهم و کلیدی یمن
آشنایی با شهرهای اصلی یمن به درک بهتر بافت اجتماعی، اقتصادی و جغرافیایی این کشور کمک میکند. در ادامه مراکز عمده جمعیتی این کشور معرفی میشوند:
با معماری خشتی منحصربهفرد و قدمت چند هزار ساله، قلب سیاسی، فرهنگی و تاریخی کشور به شمار میرود.
بندر راهبردی و مرکز اصلی تجارت دریایی، اقتصادی و سوخترسانی کشتیها در دهانه اقیانوس هند و خلیج عدن است.
به عنوان پایتخت فرهنگی و یکی از پرجمعیتترین شهرهای یمن شناخته میشود که در مناطق مرتفع جنوبی قرار دارد.
مهمترین بندر یمن در ساحل دریای سرخ است که شاهراه اصلی واردات کالا، غذا و کمکهای بینالمللی به مناطق شمالی محسوب میشود.
برای مرور سریع ویژگیهای جغرافیایی و سیاسی یمن، اصطلاحات کلیدی زیر نمایی کلی از این کشور را نشان میدهند:
جمعبندی: کشور یمن با قرار گرفتن در نقطه تلاقی دریای سرخ و اقیانوس هند و مرزهای مشترک با دو کشور عربستان و عمان، یکی از استراتژیکترین کشورهای غرب آسیا است. پایتخت تاریخی آن صنعا و پایتخت اقتصادی و ساحلی آن عدن نام دارد.
پرسشهای متداول
آیا روستایی به نام یمن در ایران وجود دارد؟
بله، علاوه بر کشور مستقل یمن در شبهجزیره عربستان، روستایی به نام «یمن» در بخش مرکزی شهرستان خمین واقع در استان مرکزی ایران وجود دارد.
ریشه نام قهوه موکا به کدام بخش از یمن بازمیگردد؟
واژه موکا (Mocha) از نام بندر تاریخی «موخا» (مخا) در ساحل دریای سرخ یمن گرفته شده است که در گذشته مرکز اصلی صادرات قهوه مرغوب و اصیل یمنی به سراسر جهان بود.
ماجرای اتحاد دو یمن در تاریخ معاصر چیست؟
تا پیش از سال ۱۹۹۰ میلادی، دو کشور مجزا به نامهای «یمن شمالی» (جمهوری عربی یمن) و «یمن جنوبی» (جمهوری دمکراتیک خلق یمن) وجود داشتند که در ۲۲ مه ۱۹۹۰ طی یک توافق سیاسی با هم متحد شده و جمهوری واحد یمن را تشکیل دادند.
نظرات