در شهر سامرا در کشور عراق، مقبره مطهر امام علی النقی (امام هادی، امام دهم شیعه) و امام حسن عسکری (امام یازدهم شیعه) قرار دارد که در مجموع به آن حرم عسکریین گفته میشود.
شهر زیارتی سامرا پس از نجف، کربلا و کاظمین، چهارمین شهر مقدس شیعیان در عراق به شمار میرود. حرمین عسکریین قلب تپنده این شهر تاریخی است و سالانه میلیونها زائر از سراسر جهان اسلام برای زیارت به این نقطه سفر میکنند. موقعیت جغرافیایی و شرایط خاص این بارگاه ملکوتی، سرشار از نکات مذهبی و تحولات تاریخی شگرف است.
چرا به مدفن این دو امام بزرگوار حرم عسکریین میگویند؟
عبارت عسکریین از کلمه عربی «عسکر» به معنای لشکرگاه یا منطقه نظامی گرفته شده است. خلفای عباسی به دلیل هراس از نفوذ اجتماعی معصومین، امام هادی (ع) و امام حسن عسکری (ع) را به اجبار از مدینه به سامرا که در آن دوران پایتخت دوم و مقر نظامی عباسیان بود منتقل کردند.
این دو امام همواره تحت نظارت شدید امنیتی و مأموران حکومتی زندگی میکردند و به همین دلیل به عسکریین یعنی دو امامی که در محله نظامی سکونت داشتند، مشهور شدند. خانهای که اکنون به عنوان حرم زیارت میشود، همان منزل مسکونی ایشان در زمان حیاتشان است که پس از شهادت در آنجا به خاک سپرده شدند.
مدفونان برجسته در مضجع شریف سامرا
علاوه بر پیکر مطهر امام دهم و یازدهم، چندین تن از بانوان جلیلالقدر و منسوبان خاندان نبوت نیز در داخل ضریح اصلی و جوار امامین مدفون هستند. این بقعه متبرکه خانه ابدی چهرههای درخشانی از تاریخ تشیع است:
همسر گرامی امام حسن عسکری (ع) و مادر والامقام حضرت مهدی (عج) که مزار ایشان در پشت ضریح امامین قرار دارد.
دختر بزرگوار امام جواد (ع) و عمه امام حسن عسکری (ع) که شاهد تولد امام زمان (عج) بودند و در بخش پایین پای امامین مدفون هستند.
مادر مکرمه امام هادی (ع) و همچنین فرزند دیگر امام دهم (برادر امام حسن عسکری) نیز بر اساس گزارشهای معتبر تاریخی در این مکان دفن شدهاند.
سرداب مقدس؛ حقایق، جایگاه و رد شبهات تاریخی
در ضلع شمال غربی صحن مطهر، فضایی زیرزمینی به نام سرداب مقدس یا سرداب غیبت وجود دارد. این مکان در اصل زیرزمین خنکخانه مسکونی امام هادی (ع) بوده که سه امام معصوم در روزهای گرم تابستان عراق در آن به زندگی، نماز و عبادت پروردگار میپرداختند و محل تولد امام زمان (عج) نیز بوده است.
نکته مهم: برخلاف شایعات و ادعاهای نادرستی که برخی مورخان غیرشیعی مطرح کردهاند، شیعیان هرگز معتقد نیستند که امام زمان (عج) در این سرداب پنهان شده، حبس گردیده یا در آن زندگی میکند؛ بلکه تقدس این مکان صرفاً به دلیل عبادات مکرر ائمه اطهار در آن است و آغاز غیبت حضرت از این خانه بوده است.
تاریخچه معماری، تخریبها و بازسازی حماسی معاصر
بنای اولیه حرم در قرن سوم و چهارم قمری شکل گرفت و در دوران آلبویه، صفویه و قاجار (به ویژه با نظارت ناصرالدین شاه) توسعه یافت و آینهکاری و کاشیکاریهای ایرانی به آن افزوده شد. گنبد طلایی این بارگاه با محیطی حدود ۶۸ متر، به عنوان یکی از بزرگترین و باشکوهترین گنبدهای جهان اسلام شناخته میشد.
این بارگاه نورانی در سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ خورشیدی هدف حملات تکفیریها قرار گرفت که منجر به آسیب جدی به گنبد و مآذن آن شد. پس از آن، ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات مسئولیت فنی ساخت مجدد را بر عهده گرفت و گنبدی بینظیر با بیش از ۲۵ هزار خشت طلا، ضریحی از چوب ساج و نقره خالص و صحنهایی نوین مانند صحن امام رضا (ع) طراحی و اجرا کرد تا شکوه گذشته به این آستان بازگردد.
مشخصات و ابعاد اصلی بارگاه عسکریین
جواب پیشنهادی: حرم عسکریین مدفن امام دهم و یازدهم است که گنبد طلاکاری شده آن با محیط ۶۸ متر بزرگترین گنبد عتبات عالیات محسوب میشود و ضریح جدید آن ترکیبی از نقره خالص، طلا و چوب ساج اهدایی شیعیان است.
نظرات