بر اساس آخرین دادههای آماری و جغرافیایی، تقریباً ۹۰ درصد (بین ۸۷٪ تا ۹۰٪) از کل جمعیت جهان در نیمکره شمالی زندگی میکنند و شمال خط استوا کانون اصلی تجمع انسانهاست.
توزیع نابرابر انسانها در دو طرف خط استوا
کره زمین در حال حاضر بیش از ۸.۲ میلیارد نفر جمعیت دارد، اما این جمعیت به هیچ وجه به طور متقارن در سطح سیاره پخش نشده است. خط استوا زمین را به دو نیمکره شمالی و جنوبی تقسیم میکند و مرز این نابرابری بزرگ دموگرافیک به شمار میرود.
آمارهای رسمی مستخرج از بخش جمعیت سازمان ملل متحد نشان میدهد که کفه تراکم دموگرافیک به شدت به نفع شمال سنگینی میکند؛ به طوری که حدود ۸۷ تا ۹۰ درصد انسانها در شمال استوا و تنها ۱۰ تا ۱۳ درصد در نیمکره جنوبی زندگی میکنند. این پراکندگی نامتوازن، یکی از جالبترین ویژگیهای جغرافیای انسانی زمین است.
نکته کلیدی: این بدان معناست که از هر ۱۰ ساکن سیاره زمین، حدود ۹ نفر در نیمکره شمالی روز و شب خود را سپری میکنند و تنها یک نفر در نیمکره جنوبی ساکن است.
چرا جمعیت جهان در نیمکره شمالی متمرکز است؟
تمرکز فوقالعاده جمعیت در بخش شمالی سیاره ما یک پدیده تصادفی نیست، بلکه ریشه در عوامل عمیق زمینشناختی، اقلیمی و تاریخی دارد. در ادامه دلایل اصلی این عدم تقارن شدید را بررسی میکنیم:
- ۱توزیع نامتقارن خشکیها: حدود ۶۷ تا ۶۸ درصد از کل خشکیهای قابل سکونت کره زمین در نیمکره شمالی قرار دارد. حرکت صفحات تکتونیکی در طول میلیونها سال باعث شده تا خشکیهای بزرگ و قارههای پهناور در شمال تجمع یابند، در حالی که نیمکره جنوبی بیشتر از اقیانوسها تشکیل شده است.
- ۲اقلیم و آبوهوای معتدل: بیشترین تراکم جمعیت جهان بین عرضهای جغرافیایی ۲۰ درجه تا ۶۰ درجه شمالی قرار دارد. این کمربند دارای آبوهوای معتدل، دشتهای وسیع، خاک حاصلخیز و سیستمهای رودخانهای عظیم است که شرایط را برای کشاورزی پایدار فراهم میکند.
- ۳تمرکز غولهای جمعیتی: پرجمعیتترین کشورهای جهان از جمله هند، چین، ایالات متحده آمریکا، پاکستان، بنگلادش، نیجریه و ژاپن همگی به طور کامل یا عمدتاً در نیمکره شمالی واقع شدهاند و همین امر توازن جمعیتی را به نفع شمال تغییر میدهد.
نکته مهم: تمدنهای اولیه بشری (مانند میانرودان، مصر باستان، سند و چین) نیز همگی در نیمکره شمالی شکل گرفتند و توسعه یافتند که این امر بستر تاریخی پایداری برای رشد و تمرکز جمعیت در این مناطق ایجاد کرد.
سهم قارهها در کانونهای دموگرافیک شمال و جنوب
برای درک بهتر ساختار جغرافیایی جمعیت جهان، میتوان وضعیت پراکندگی قارهها را نسبت به خط استوا به صورت زیر خلاصه کرد:
جمعبندی دموگرافیک
نتیجه نهایی: توزیع حدود ۹۰ درصدی جمعیت در نیمکره شمالی، بازتابی از برتری وسعت خشکیها و شرایط اقلیمی زیستپذیرتر در شمال خط استوا است. نیمکره جنوبی، علیرغم پهناوری، به دلیل حاکمیت اقیانوسها، سهم بسیار کمتری در میزبانی از تمدن بشری ایفا میکند.
نظرات