سالروز اعلام رسمی امامت و ولایت حضرت علی (ع) در ماه ذیالحجه (روز عید غدیر خم) است، اما آغاز عملی امامت الهی ایشان پس از رحلت پیامبر (ص) در ماه ربیعالاول رخ داد.
مسئله تعیین زمان و ماه دقیق آغاز امامت امیرالمؤمنین علی (ع) یکی از مباحث مهم تاریخی و اعتقادی در صدر اسلام است. برای درک درست این موضوع، باید تاریخ وقایع کلیدی مانند واقعه غدیر خم، روز رحلت پیامبر اکرم (ص) و همچنین زمان بیعت عمومی مردم با ایشان را مورد بررسی قرار داد تا تفاوت بین اعلام ولایت و شروع خلافت ظاهری مشخص شود.
تفاوت مفهوم اعلام ولایت و آغاز عملی امامت
در بررسی تاریخ صدر اسلام، برای تعیین ماه دقیق امامت امیرالمؤمنین علی (ع) باید میان دو مفهوم «اعلام رسمی و الهی ولایت» و «آغاز عملی و بالفعل مسئولیت امامت» تفکیک قائل شد:
- از نظر کلامی و اعتقادی، پیامبر اسلام (ص) در ماه ذیالحجه سال دهم هجری و در جریان واقعه غدیر خم، حضرت علی را به عنوان جانشین منصوص خود به مردم معرفی کردند که این روز مبدأ اعلان امامت است.
- با این حال، دوره عملی امامت حضرت علی (ع) بلافاصله پس از رحلت جانگداز پیامبر اکرم (ص) آغاز شد که طبق روایت مشهور و استوار تاریخ تشیع، این سوگ بزرگ در ابتدای ماه ربیعالاول سال ۱۱ هجری قمری رخ داده است.
ماه ذیالحجه؛ تجلیگاه ولایت و خلافت ظاهری
ماه ذیالحجه اهمیت منحصربهفردی در تاریخ زندگانی امام علی (ع) دارد؛ چرا که در ۱۸ ذیالحجه سال ۱۰ هجری، حدیث شریف غدیر در کنار برکه غدیر خم صادر شد و آیه اکمال دین نازل گردید. این روز بزرگ در فرهنگ اسلامی به عنوان عید غدیر خم گرامی داشته میشود.
علاوه بر واقعه غدیر، پس از سپری شدن دوران ۲۵ ساله سکوت و در پی قتل عثمان، مردم و صحابه رسول خدا در اواخر ماه ذیالحجه سال ۳۵ هجری قمری با اصرار فراوان با حضرت علی (ع) بیعت کردند. بنابراین ماه ذیالحجه هم زمانِ اعلام الهی ولایت در سال دهم هجری است و هم زمانِ تحقق عینی و آغاز خلافت ظاهری و زمامداری سیاسی ایشان در سال ۳۵ هجری به شمار میرود.
نکته مهم: اگر مقصود از امامت، همان منصب الهی ولایت و خلافت پس از رسول خدا (ص) باشد، ریشه آن در ماه ذیالحجه تجلی یافته و با رحلت پیامبر در ماه ربیعالاول رسماً به اجرا درآمده است؛ اما اگر مقصود زمان دست گرفتن قدرت سیاسی و حاکمیت جامعه باشد، این اتفاق در اواخر ماه ذیالحجه سال ۳۵ قمری محقق شده است.
تطبیق تاریخی واقعه غدیر با تقویم هجری شمسی
بر اساس محاسبات نجومی و تطبیق تقویمهای رسمی که توسط مراکز علمی از جمله مرکز تقویم دانشگاه تهران صورت گرفته است، ماه قمری ذیالحجه در سال دهم هجرت با اواخر زمستان مصادف بوده است.
طبق این بررسیهای دقیق، روز ۱۸ ذیالحجه سال ۱۰ قمری که روز ابلاغ پیام ولایت در غدیر خم بود، با اواخر ماه اسفند (حدود ۲۸ یا ۲۹ اسفندماه) در تقویم هجری شمسی همپوشانی داشته است. این تلاقی نشان میدهد که واقعه عظیم غدیر خم و اعلام امامت حضرت در آستانه فصل بهار و شکوفایی طبیعت رخ داده است، هرچند به دلیل گردش ماههای قمری، عید غدیر در طول سالیان در ماههای مختلف شمسی میچرخد.
جمعبندی وقایع
جواب پیشنهادی: به طور خلاصه، ماه ذیالحجه ماه اعلان خلافت و ولایت (غدیر خم) و همچنین ماه آغاز حکومت سیاسی ایشان است؛ در حالی که ماه ربیعالاول آغازگاه عینی امامت الهی ایشان پس از رحلت نبی مکرم اسلام (ص) میباشد.
نظرات