به امواجی که در اثر شکستن ناگهانی سنگهای درون زمین ایجاد میشوند چه میگویند؟
پاسخ کوتاه: به این موجها امواج لرزهای یا امواج زمینلرزه میگویند.
وقتی سنگهای درون زمین در امتداد یک گسل ناگهان میشکنند یا میلغزند، انرژی ذخیرهشده در پوسته زمین آزاد میشود. این انرژی به صورت موج درون زمین و روی سطح آن حرکت میکند و باعث لرزش زمین، ساختمانها و اجسام میشود. همین موجها را امواج لرزهای مینامند.
پس اگر سؤال به شکل درسی مطرح شود، جواب دقیق آن این است: امواج لرزهای، موجهایی هستند که بر اثر آزاد شدن انرژی زمینلرزه در زمین منتشر میشوند.
امواج لرزهای چگونه به وجود میآیند؟
پوسته زمین از قطعههای بزرگ و متحرک تشکیل شده است. در مرز این قطعهها یا در امتداد گسلها، فشار و تنش به مرور جمع میشود. وقتی مقاومت سنگها کمتر از این فشار شود، سنگها به طور ناگهانی میشکنند یا جابهجا میشوند.
نقطهای درون زمین که آزاد شدن انرژی از آنجا آغاز میشود، کانون زمینلرزه نام دارد. موجهای لرزهای از همان ناحیه به اطراف پخش میشوند و هرچه به سطح زمین برسند، لرزش را قابل حستر میکنند.
فرق کانون و مرکز سطحی چیست؟
کانون، نقطه آغاز زمینلرزه در عمق زمین است. مرکز سطحی یا رومرکز، نقطهای روی سطح زمین است که درست بالای کانون قرار دارد و معمولاً لرزش در نزدیکی آن شدیدتر احساس میشود.
انواع اصلی امواج لرزهای
امواج زمینلرزه را میتوان به چند گروه ساده تقسیم کرد. دانستن این تقسیمبندی کمک میکند بفهمیم چرا برخی موجها زودتر ثبت میشوند و برخی خسارت بیشتری ایجاد میکنند.
۱. موج P
موج اولیه یا فشاری است. این موج سریعتر حرکت میکند و معمولاً اولین موجی است که لرزهنگار ثبت میکند.
۲. موج S
موج ثانویه یا برشی است. پس از موج P میرسد و ذرات زمین را بیشتر به شکل رفتوبرگشتی و جانبی حرکت میدهد.
۳. امواج سطحی
نزدیک سطح زمین حرکت میکنند و معمولاً در خرابی ساختمانها نقش مهمی دارند، چون لرزش طولانیتر و شدیدتری ایجاد میکنند.
چرا امواج لرزهای باعث خرابی میشوند؟
خود زمینلرزه فقط یک شکست در سنگ نیست؛ اثر مهم آن، انتقال انرژی به صورت لرزش است. وقتی امواج لرزهای به سطح زمین میرسند، خاک و سنگ و سازههای روی زمین را تکان میدهند. اگر شدت موج زیاد باشد یا ساختمان مقاوم نباشد، ترک، شکستگی، ریزش یا آسیب جدی رخ میدهد.
- هرچه بزرگی زمینلرزه بیشتر باشد، انرژی آزادشده و توان لرزش بیشتر است.
- نزدیکی به گسل یا رومرکز معمولاً شدت لرزش را افزایش میدهد.
- جنس خاک و سنگ زیر ساختمان میتواند میزان تکان را کم یا زیاد کند.
- کیفیت ساختوساز، نوع مصالح و شکل ساختمان در میزان خسارت بسیار مهم است.
امواج لرزهای چگونه ثبت میشوند؟
دانشمندان برای ثبت لرزش زمین از دستگاهی به نام لرزهنگار استفاده میکنند. خروجی این دستگاه، لرزهنگاشت است؛ نموداری که زمان رسیدن موجها و شدت حرکت زمین را نشان میدهد. چون موج P سریعتر از موج S است، اختلاف زمان رسیدن این دو موج به دانشمندان کمک میکند فاصله زمینلرزه تا ایستگاه لرزهنگاری را محاسبه کنند.
جمعبندی
امواجی که در اثر شکستن ناگهانی سنگهای درون زمین و آزاد شدن انرژی زلزله ایجاد میشوند، امواج لرزهای نام دارند. این موجها از کانون زمینلرزه پخش میشوند، درون زمین یا روی سطح آن حرکت میکنند و علت اصلی لرزش و بسیاری از خسارتهای ناشی از زمینلرزه هستند.
نظرات