این عبارت از حکایتی در گلستان سعدی است و درباره بدیِ عیبجویی و غیبت کردن از دیگران به کار میرود.
معنی ساده: عزیزم، اگر تو هم میخوابیدی بهتر بود از اینکه به عیبجویی و غیبت مردم بپردازی.
صورت عبارت: «جان پدر، تو نیز اگر بخفتی، به از آن که در پوستین خلق افتی.»
معنی واژهها و عبارتها
جان پدر: ای عزیز من، فرزندم، جانم.
بخفتی: خوابیدی یا میخوابیدی.
خلق: مردم.
در پوستین خلق افتادن: کنایه از عیبجویی، غیبت و بدگویی مردم است.
مفهوم کلی عبارت
سعدی میخواهد بگوید عبادت و بیداری شب اگر با غرور، خودبینی و بدگویی از دیگران همراه شود ارزش واقعی ندارد. گاهی سکوت کردن یا حتی خوابیدن بهتر از این است که انسان با زبان خود به آبروی مردم آسیب بزند.
در حکایت، گوینده به جای توجه به حال خود، دیگران را سرزنش میکند. پاسخ پدر این است که بهتر بود تو هم میخوابیدی؛ چون غیبت کردن و عیب گرفتن از مردم از خوابیدن بدتر است.
پیام اخلاقی
- به جای قضاوت درباره دیگران، باید مراقب رفتار و گفتار خودمان باشیم.
- عبادت یا کار خوب وقتی ارزشمند است که با فروتنی و پاکی زبان همراه باشد.
- عیبجویی از مردم میتواند ثواب کارهای خوب انسان را کمرنگ کند.
پاسخ آماده برای مدرسه
معنی عبارت این است: ای عزیز من، اگر تو هم خوابیده بودی بهتر بود از اینکه از مردم غیبت کنی و عیب آنان را بگویی. مفهوم آن پرهیز از عیبجویی و توجه به اصلاح خود است.
نکته ادبی
در این جمله، «در پوستین خلق افتادن» یک کنایه است؛ یعنی مقصودِ سعدی افتادن در لباس مردم نیست، بلکه منظور او بدگویی و عیبجویی از مردم است.
این عبارت معمولاً در درسهای فارسی برای آموزش معنی کنایه، نکته اخلاقی و پرهیز از غیبت بررسی میشود.
نظرات