نکروز (Necrosis) به مرگ غیرقابل بازگشت سلولها یا بافتهای بدن به دلیل آسیب شدید، کمبود خونرسانی (ایسکمی)، عفونت یا عوامل فیزیکی و شیمیایی گفته میشود. این فرآیند معمولاً ناشی از آسیب شدید و ناگهانی است و برخلاف آپوپتوز (مرگ برنامهریزیشده سلولی)، نکروز یک فرآیند غیرقابل کنترل بوده و اغلب منجر به التهاب در بافتهای اطراف میشود.
علل نکروز
کمبود خونرسانی (ایسکمی): مانند سکته مغزی یا حمله قلبی
عفونتها: بهویژه عفونتهای باکتریایی که باعث مرگ بافتی میشوند (مانند قانقاریا)
آسیبهای فیزیکی: مانند سوختگی، یخزدگی یا ضربه شدید
مواد شیمیایی و سموم: از جمله زهر برخی مارها، مواد شیمیایی سمی، و داروهای خاص
بیماریهای خودایمنی: مانند واسکولیتهایی که باعث آسیب به رگهای خونی و نکروز بافتی میشوند
انواع نکروز
1. نکروز انعقادی (Coagulative Necrosis): معمولاً در سکته قلبی و کلیوی دیده میشود، که در آن پروتئینهای سلولی منعقد شده و ساختار بافت حفظ میشود.
2. نکروز مایعشونده (Liquefactive Necrosis): بیشتر در مغز و در اثر عفونتهای باکتریایی یا سکتههای مغزی رخ میدهد و بافت دچار تجزیه کامل میشود.
3. نکروز چربی (Fat Necrosis): معمولاً در پانکراس و بافتهای چربی بدن رخ میدهد.
4. نکروز فبرینوئید (Fibrinoid Necrosis): در بیماریهای خودایمنی و التهاب عروق دیده میشود.
5. نکروز قانقاریایی (Gangrenous Necrosis): در اندامهایی مانند پاها و انگشتان در اثر کاهش خونرسانی و عفونت رخ میدهد و میتواند خشک یا مرطوب باشد.
درمان نکروز
جراحی: برای برداشتن بافتهای نکروتیک (دبریدمان)
آنتیبیوتیکها: در صورت وجود عفونت
بهبود خونرسانی: از طریق داروهای گشادکننده عروق یا جراحیهای عروقی
پیشگیری از پیشرفت نکروز: کنترل دیابت، فشار خون، و ترک سیگار از جمله راهکارهای مهم است.
نکروز میتواند منجر به عوارض جدی مانند سپسیس (عفونت گسترده در خون) و قطع عضو شود، بنابراین تشخیص و درمان سریع آن بسیار حیاتی است.
نظرات