فرمانروایان ایرانی به ترتیب از قدیم به جدید
ترتیب کوتاه و درسی: مادها، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان، سپس حکومتهای پس از اسلام مانند طاهریان، صفاریان، سامانیان، آلبویه، غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، تیموریان، صفویان، افشاریان، زندیان، قاجاریان، پهلوی و جمهوری اسلامی.
اگر منظور از «فرمانروایان ایرانی» ترتیب حکومتها و سلسلههای مهم در تاریخ ایران باشد، بهتر است آنها را به سه بخش باستان، پس از اسلام و دوران جدید تقسیم کنیم. در فهرستهای درسی، معمولاً دوره باستان از مادها شروع میشود.
نکته تاریخی: عیلامیان تمدنی کهن در سرزمین ایران بودند و پیش از مادها قرار میگیرند؛ اما در برخی فهرستهای درسی، ترتیب حکومتهای ایرانی از مادها آغاز میشود. سلوکیان نیز حکومتکنندگان بر ایران بودند، هرچند ریشه یونانی داشتند.
ترتیب ساده برای حفظ کردن
مادها ← هخامنشیان ← سلوکیان ← اشکانیان ← ساسانیان ← طاهریان ← صفاریان ← سامانیان ← آلبویه ← غزنویان ← سلجوقیان ← خوارزمشاهیان ← ایلخانان ← تیموریان ← صفویان ← افشاریان ← زندیان ← قاجاریان ← پهلوی ← جمهوری اسلامی
دوره باستان
تمدن کهن در جنوب و جنوبغرب ایران؛ در فهرستهای تمدنی پیش از مادها میآید.
از نخستین حکومتهای ایرانی شناختهشده در فلات ایران.
دوره کوروش، داریوش و خشایارشا؛ یکی از بزرگترین شاهنشاهیهای جهان باستان.
پس از اسکندر بر بخشهایی از ایران حکومت کردند؛ در ترتیب تاریخی میان هخامنشیان و اشکانیان قرار میگیرند.
با نام پارتها نیز شناخته میشوند و پس از سلوکیان قدرت گرفتند.
آخرین شاهنشاهی بزرگ ایران پیش از ورود اسلام.
پس از اسلام تا صفویه
پس از ورود اسلام، ایران مدتی زیر نفوذ خلافتهای عربی بود. سپس حکومتهای ایرانی یا ایرانیشده در بخشهای مختلف ایران شکل گرفتند؛ از جمله طاهریان، صفاریان، سامانیان، آلبویه، غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان و تیموریان.
دوران جدید و معاصر
- صفویان: تشکیل دولت متمرکز و رسمی شدن تشیع در ایران.
- افشاریان: دوره نادرشاه افشار.
- زندیان: دوره کریمخان زند و مرکزیت شیراز.
- قاجاریان: از آقامحمدخان تا احمدشاه قاجار.
- پهلوی: رضاشاه و محمدرضاشاه پهلوی.
- جمهوری اسلامی: نظام سیاسی پس از سال ۱۳۵۷ خورشیدی.
پاسخ خیلی کوتاه برای امتحان
اگر سؤال فقط ترتیب کلی حکومتهای ایران را بخواهد، این پاسخ کافی است: مادها، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان، صفویان، افشاریان، زندیان، قاجاریان، پهلوی، جمهوری اسلامی. برای فهرست کاملتر، سلسلههای میانی پس از اسلام را هم اضافه کنید.
جمعبندی
ترتیب فرمانروایان و حکومتهای ایران بسته به سطح درس میتواند کوتاه یا مفصل نوشته شود. در پاسخ درسی ساده، از مادها شروع کنید و سپس هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان و سلسلههای پس از اسلام تا دوره معاصر را به ترتیب بیاورید.
نظرات