کدام بیماری پس از جنگ جهانی اول میلیون‌ها نفر را کشت؟

این بیماری را نباید با طاعون یا «مرگ سیاه» اشتباه گرفت. طاعون سیاه مربوط به قرون وسطی بود، اما بیماری مرگبار هم‌زمان با پایان جنگ جهانی اول، نوعی آنفلوانزای بسیار گسترده و شدید بود که بعدها به نام «آنفلوانزای اسپانیایی» مشهور شد.

آنفلوانزای اسپانیایی در سال ۱۹۱۸، یعنی ماه‌های پایانی جنگ جهانی اول، در جهان گسترش یافت و موج‌های آن تا سال ۱۹۱۹ ادامه داشت. برآوردها متفاوت‌اند، اما معمولاً گفته می‌شود حدود ۵۰۰ میلیون نفر به آن مبتلا شدند و دست‌کم ده‌ها میلیون نفر جان باختند.

اطلاعات سریع درباره آنفلوانزای اسپانیایی

چرا به آن «اسپانیایی» می‌گفتند؟

نام «آنفلوانزای اسپانیایی» به این معنا نیست که بیماری حتماً از اسپانیا آغاز شده باشد. در زمان جنگ جهانی اول، بسیاری از کشورهای درگیر جنگ اخبار بیماری و مرگ‌ومیر را سانسور می‌کردند تا روحیه مردم و سربازان تضعیف نشود. اما اسپانیا در جنگ بی‌طرف بود و رسانه‌های آن آزادتر درباره بیماری گزارش می‌دادند.

به همین دلیل، خبرهای مربوط به شیوع آنفلوانزا در اسپانیا بیشتر دیده شد و این تصور شکل گرفت که بیماری از اسپانیا آمده است. در واقع، منشأ دقیق همه‌گیری هنوز موضوع بحث تاریخی است، اما نام «اسپانیایی» بیشتر نتیجه شرایط رسانه‌ای و سیاسی آن زمان بود.

چرا پس از جنگ جهانی اول این‌قدر کشنده شد؟

جنگ جهانی اول شرایطی ایجاد کرده بود که گسترش بیماری را آسان‌تر و مرگ‌ومیر را بیشتر می‌کرد. میلیون‌ها سرباز در اردوگاه‌ها، سنگرها، کشتی‌ها و قطارهای شلوغ جابه‌جا می‌شدند. بهداشت ضعیف، تغذیه نامناسب، خستگی، کمبود امکانات درمانی و تراکم جمعیت، انتقال ویروس را سریع‌تر کرد.

از طرف دیگر، دانش پزشکی آن زمان هنوز امکانات امروز را نداشت. واکسن‌های مؤثر امروزی، داروهای ضدویروس، مراقبت‌های پیشرفته بیمارستانی و آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان عفونت‌های باکتریایی ثانویه در دسترس نبودند. بسیاری از مرگ‌ها به دلیل ذات‌الریه و عفونت‌های بعد از آنفلوانزا رخ می‌داد.

آنفلوانزای اسپانیایی چه تفاوتی با طاعون داشت؟

طاعون یک بیماری باکتریایی است و عامل آن باکتری Yersinia pestis است. مرگ سیاه، همه‌گیری بزرگ طاعون در قرن چهاردهم میلادی بود و قرن‌ها پیش از جنگ جهانی اول اتفاق افتاد. اما آنفلوانزای اسپانیایی یک بیماری ویروسی تنفسی بود که در قرن بیستم و هم‌زمان با پایان جنگ جهانی اول رخ داد.

پس اگر سؤال می‌پرسد «پس از جنگ جهانی اول چه بیماری میلیون‌ها نفر را کشت؟» پاسخ درست طاعون نیست؛ پاسخ درست آنفلوانزای اسپانیایی است.

خط زمانی کوتاه همه‌گیری

چه کسانی بیشتر در خطر بودند؟

در بسیاری از همه‌گیری‌های آنفلوانزا، سالمندان و کودکان خردسال بیشتر آسیب‌پذیرند. اما آنفلوانزای اسپانیایی ویژگی عجیبی داشت: بسیاری از جوانان و بزرگسالان سالم نیز به شدت بیمار می‌شدند. این موضوع یکی از دلایلی است که این همه‌گیری را از نظر تاریخی بسیار ترسناک و خاص کرده است.

البته مرگ‌ومیر فقط به خود ویروس وابسته نبود. سوءتغذیه، فقر، ازدحام، نبود مراقبت پزشکی مناسب و عفونت‌های ثانویه در شدت فاجعه نقش داشتند.

چرا این همه‌گیری در تاریخ مهم است؟

آنفلوانزای اسپانیایی نشان داد که یک بیماری واگیردار می‌تواند حتی از جنگی بزرگ هم تلفات بیشتری بر جای بگذارد. این همه‌گیری همچنین اهمیت بهداشت عمومی، اطلاع‌رسانی شفاف، کنترل تجمعات، مراقبت از بیماران و آمادگی نظام سلامت را نشان داد.

در مطالعه تاریخ جنگ جهانی اول، این بیماری بخش مهمی از پیامدهای انسانی جنگ است؛ زیرا جامعه‌ای که از جنگ، قحطی، جابه‌جایی و فشار اقتصادی خسته شده بود، با بحران جهانی بیماری هم روبه‌رو شد.

پاسخ مناسب برای مدرسه

اگر این سؤال را برای درس تاریخ یا مطالعات اجتماعی می‌خواهید، می‌توانید بنویسید: «پس از جنگ جهانی اول، بیماری آنفلوانزای اسپانیایی در جهان شیوع پیدا کرد و باعث مرگ میلیون‌ها نفر شد.»

اگر پاسخ کمی کامل‌تر خواسته شده باشد، اضافه کنید: «این بیماری در سال‌های ۱۹۱۸ و ۱۹۱۹ گسترش یافت و یکی از مرگبارترین همه‌گیری‌های تاریخ بود.»

جمع‌بندی

بیماری‌ای که پس از جنگ جهانی اول باعث مرگ میلیون‌ها نفر شد، آنفلوانزای اسپانیایی بود. این بیماری با طاعون فرق داشت و یک همه‌گیری ویروسی تنفسی در سال‌های ۱۹۱۸ تا ۱۹۱۹ بود. جنگ جهانی اول با جابه‌جایی سربازان، ازدحام، ضعف بهداشت و کمبود امکانات درمانی به گسترش و مرگبارتر شدن آن کمک کرد.