مواد مذابی که از دهانه آتشفشان خارج میشود، اصطلاحاً گدازه نامیده میشود و منشأ آن لایههای عمیقتر زمین است. به طور دقیقتر، این مواد مذاب از سست کره (یا آستنوسفر) و گوشته زمین نشأت میگیرند.
* سست کره: لایهای از زمین است که در زیر سنگ کره قرار دارد و حالت خمیری و نیمه مذاب دارد. بسیاری از آتشفشانها مواد مذاب خود را از این لایه دریافت میکنند.
* گوشته زمین: لایه ضخیمی است که بین پوسته و هسته زمین قرار دارد. بخشی از گوشته زمین که دمای بالاتری دارد، به صورت مذاب بوده و میتواند به سمت سطح زمین حرکت کند و از دهانه آتشفشانها خارج شود.
چرا مواد مذاب از دل زمین خارج میشوند؟
* دما و فشار: در اعماق زمین، دما و فشار بسیار بالا است. این شرایط باعث میشود که سنگها ذوب شده و به حالت مایع درآیند.
* حرکات صفحات تکتونیکی: حرکت صفحات تکتونیکی زمین باعث ایجاد شکافها و ترکهایی در پوسته زمین میشود. مواد مذاب از طریق این شکافها به سمت سطح زمین حرکت کرده و فوران میکنند.
* گازهای محلول در ماگما: گازهای محلول در ماگما (مواد مذاب درون زمین) فشار زیادی ایجاد میکنند که باعث میشود ماگما به سمت بالا حرکت کرده و از دهانه آتشفشان خارج شود.
مهمترین نکته:
مواد مذابی که از دهانه آتشفشان خارج میشوند، تنها بخشی از مواد مذاب درون زمین هستند. بخش عمدهای از مواد مذاب در اعماق زمین باقی میمانند و به شکل ماگما شناخته میشوند.
به طور خلاصه:
مواد مذابی که از آتشفشانها فوران میکنند، از لایههای عمیقتر زمین مانند سست کره و گوشته نشأت میگیرند. دما و فشار بالا، حرکت صفحات تکتونیکی و گازهای محلول در ماگما از مهمترین عوامل خروج این مواد از دل زمین هستند.