شروع مرثیه با بند معروف: «کنار کوچهی بنیهاشم، دلم رو خاک غربت افتاده / یکی بیاد بهش بگه آخه، چرا چادرت خاکی شده مادر...» آغاز میشود که گویای غربت بقیع و یادآور مصائب مدینه است.
نوحه جانسوز «کنار کوچه بنی هاشم» یکی از آثار ماندگار و پرمخاطب در رثای شهادت امام محمد باقر (ع) و همچنین ایام فاطمیه است. این اثر با پیوند زدن غم جانکاه تخریب قبور ائمه بقیع به ماجرای کوچه بنی هاشم، فضایی بسیار حزنانگیز و ملموس را برای عزاداران ترسیم میکند. در ادامه متن کامل این شعر به همراه ابعاد تاریخی آن آورده شده است.
متن کامل نوحه کنار کوچه بنی هاشم دلم رو خاک غربت افتاده
این شعر در سه بند اصلی تنظیم شده است که ترجیعبند آن توسل به محضر حضرت باقرالعلوم (ع) است. متن کامل اشعار به شرح زیر است:
شناسنامه اثر و مداح اصلی نوحه
مشخصات سبک و اجرای اثر
این نوحه شاخص و معروف، نخستین بار توسط مداح پیشکسوت اهل بیت، حاج محمدرضا طاهری در حسینیه پیروان حضرت مهدی (عج) تهران به زیبایی اجرا شد. سبک مذهبی این اثر در قالب «زمینه» و «واحد» با ریتمی کند و آرام است که فضایی سنتی و در عین حال سوزناک ایجاد میکند. در سالهای اخیر، این قطعه توسط فرزند ایشان، کربلایی حسین طاهری و دیگر مداحان جوان در شهرهای مختلف بازخوانی شده و به یکی از نواهای آشنای محافل عزاداری تبدیل گشته است.
تحلیل جغرافیای تاریخی محله بنیهاشم در مدینه
عبارت «کوچه بنی هاشم» تنها یک تعبیر شاعرانه نیست، بلکه اشاره به یک موقعیت عینی و تاریخی در مدینه منوره دارد. شناخت جزییات این جغرافیا غربت نهفته در متن نوحه را بیشتر نمایان میکند:
نکته مهم: ارتباط معنایی خاکی بودن چادر حضرت زهرا (س) و خاکآلود بودن قبور ائمه بقیع، نخ تسبیح شاعر در سرودن این مرثیه بوده است تا تنهایی امام باقر (ع) را به مظلومیت مادرش پیوند بزند.
حضور امام محمد باقر (ع) در واقعه کربلا و مصائب آن
در بخشی از شعر آمده است: «مزار اونی که جدش و دید و تموم قصه رو به خاطر داشت». این جملات اشاره به یک حقیقت مسلم تاریخی دارد. امام محمد باقر (ع) تنها امام معصومی هستند که هم واقعه عاشورا را به چشم دیدهاند و هم دوران پس از آن را هدایت کردهاند.
- سن مبارک در عاشورا: بر اساس گزارشهای صریح تاریخی از جمله روایتی در کتاب معتبر «تاریخ یعقوبی»، امام محمد باقر (ع) در سال ۶۱ هجری و در جریان حادثه کربلا، کودکی خردسال و حدوداً ۳ یا ۴ ساله بودند.
- شاهد عینی مصائب: ایشان به همراه مادر گرامیشان، حضرت فاطمه امعبدالله (دختر امام حسن مجتبی) در کاروان حضور داشتند و تمامی وقایع از جمله شهادت اباعبدالله الحسین (ع)، تشنگی شدید کودکان، غارت خیمهها و دوران تلخ اسارت در کوفه و شام را با چشم خود دیدند و خطبههای پدرشان امام سجاد (ع) را ثبت کردند.
سوالات متداول کاربران درباره نوحه و ابعاد تاریخی آن
این سبک علاوه بر اجرای نوستالژیک حاج محمدرضا طاهری، توسط فرزندش کربلایی حسین طاهری و برخی مداحان استانی در هیئات مذهبی برجسته کشور بازخوانی شده است.
چون ایشان از طرف پدر فرزند امام سجاد (ع) (نسل امام حسین) و از طرف مادر فرزند امعبدالله (دختر امام حسن مجتبی) هستند و نسب ایشان از هر دو طرف به حضرت علی (ع) و فاطمه زهرا (س) میرسد.
این محله تاریخی در اواسط دهه ۶۰ شمسی کاملاً تخریب شد و امروزه به عنوان بخشی از صحن شرقی و سفیدرنگ مسجدالنبی در مسیر حرکت زائران به سمت بقیع قرار دارد.
نظرات