بر اساس کتاب علوم تجربی پایه چهارم ابتدایی، هر سلول به طور کلی از ۳ قسمت اصلی تشکیل شده است که عبارتند از: پوسته (غشا)، سیتوپلاسم و هسته.
آشنایی با مفهوم سلول به زبان ساده (خشت اول ساختمان بدن)
اگر به یک ساختمان بزرگ نگاه کنید، میبینید که از کنار هم قرار گرفتن تعداد زیادی آجر ساخته شده است؛ بدن موجودات زنده نیز دقیقاً همینطور است. سلول کوچکترین واحد ساختاری و عملکردی در بدن تمام موجودات زنده مانند انسانها، گیاهان و جانوران است که کارهای حیاتی را انجام میدهد.
تمام فرآیندهای مهم زندگی مثل نفس کشیدن، رشد کردن، غذا خوردن و تولید مثل در حقیقت در داخل همین واحدهای بسیار کوچک رخ میدهد. به دلیل اندازه بسیار کوچک، ما نمیتوانیم سلولها را با چشم غیرمسلح ببینیم و برای تماشای آنها باید از ابزاری به نام میکروسکوپ استفاده کنیم.
نام بردن و بررسی ۳ قسمت اصلی سلول (طبق کتاب علوم چهارم)
برای درک بهتر ساختمان سلول، وظایف و ویژگیهای هر یک از این سه بخش اصلی را با هم بررسی میکنیم:
پوشش نازک و انعطافپذیری است که دور تا دور سلول را فرا گرفته و مانند یک نگهبان باهوش، ورود و خروج مواد را کنترل میکند. این بخش اجازه میدهد مواد مفید و مورد نیاز وارد سلول شوند و مواد زاید از آن خارج گردند.
مایع غلیظ، شفاف و ژلهمانندی است که تمام فضای داخلی سلول را پر میکند و بخشهای مختلف درون سلول در آن شناور هستند. این مایع حاوی آب و مواد غذایی لازم برای بخشهای مختلف سلول است.
بزرگترین، تیره ترین و مهمترین بخش درون سلول است که حکم مرکز فرماندهی، مغز متفکر و مدیریت تمام فعالیتهای سلول را دارد. تمام دستورات مربوط به رشد، کارکرد و تکثیر سلول از این بخش صادر میشود.
تشبیه اجزای سلول به ساختار یک مدرسه برای درک بهتر
برای اینکه اجزای سلول را به راحتی در ذهن خود بسپارید، میتوانیم ساختار آن را به یک مدرسه تشبیه کنیم:
شبیه به دیوارها و درب ورودی مدرسه است که فقط به دانشآموزان و معلمان اجازه ورود میدهد و غریبهها را پشت در نگه میدارد.
شبیه به حیاط و راهروهای مدرسه است که کلاسها، میز و صندلیها و دانشآموزان در این فضا قرار گرفتهاند و در آن حرکت میکنند.
دقیقاً مانند اتاق مدیر مدرسه است که از آنجا تمام برنامهها، کلاسها، زنگها و کارهای کل مجموعه هدایت و کنترل میشود.
چرا سلولها با یکدیگر تفاوت دارند؟
با وجود اینکه همه سلولها دارای سه بخش اصلی مشترک هستند، اما شکل و اندازه آنها با توجه به کاری که در بدن انجام میدهند متفاوت است. این تفاوتها به کارایی بهتر اندامهای بدن کمک میکند:
- سلولهای عصبی: بدن ما برای اینکه بتوانند پیامها را سریع به مغز برسانند، بسیار دراز و رشتهای شکل هستند.
- سلولهای پوست: صاف و پهن هستند و مانند آجرهای کفپوش کاملاً کنار هم چسبیدهاند تا مانع ورود میکروبها به بدن شوند.
- سلولهای ماهیچهای: ساختاری کشیده دارند تا به راحتی جمع و باز شوند و به حرکت کردن دستها و پای ما کمک کنند.
بدن موجودات زنده چگونه رشد میکند و زخمها چگونه خوب میشوند؟
وقتی بزرگتر میشوید، دلیلش این نیست که سلولهای بدنتان غولپیکر میشوند، بلکه تعداد سلولهای بدن شما از طریق تقسیم شدن زیاد میشود. در فرآیند تقسیم سلولی، یک سلول به مرور زمان به دو سلول جدید و شبیه به خود تبدیل میشود و این کار مدام تکرار میگردد.
وقتی دست شما زخم میشود، سلولهای سالمِ اطرافِ زخم شروع به تقسیم شدن میکنند تا سلولهای جدیدی بسازند و جایگزین سلولهای مرده کنند. با تولید این سلولهای تازه، پوستِ جدید روی زخم را میپوشاند و به این ترتیب بدن خودش را بازسازی و ترمیم میکند.
پرسشهای متداول درباره اجزای سلول علوم چهارم
هسته سلول به عنوان مرکز فرماندهی، دستور تقسیم سلولی و کنترل ویژگیهای ارثی را بر عهده دارد.
سلولهای گیاهی به دلیل داشتن دیواره سخت، شکل منظم و اغلب چندضلعی دارند، اما سلولهای جانوری منعطفتر و معمولاً گرد هستند.
سلولها موجودات زندهای هستند که برای ادامه فعالیت خود به آب، اکسیژن و مواد غذایی نیاز دارند که از طریق پوسته وارد آنها میشود.
نظرات