بر اساس بیانیههای رسمی وزارت امور خارجه، جمهوری اسلامی ایران در دوره مورد بحث هیچگونه درخواست یا کاندیداتوری رسمی برای عضویت غیردائم در شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه نکرده بود.
موضوع حضور یا عدم حضور کشورها در ارکان تصمیمگیری بینالمللی همواره از حساسیت بالایی برخوردار است. در پی انتشار اخبار و شایعاتی مبنی بر شکست ایران در فرآیند رایگیری شورای امنیت، ابهامات زیادی در فضای رسانهای شکل گرفت که نیازمند کالبدشکافی دقیق دیپلماتیک است.
کالبدشکافی یک شایعه؛ ماجرای رای نیاوردن ایران در شورای امنیت چه بود؟
در سالهای اخیر، بهویژه در جریان انتخابات دوره ۲۰۲۲-۲۰۲۳ شورای امنیت، اخباری در فضای رسانهای و مجازی دستبهدست شد که ادعا میکرد ایران در کسب کرسی غیردائم شورای امنیت ناکام مانده یا رای کافی نیاورده است. این موج خبری باعث شکلگیری تحلیلهای نادرستی درباره منزوی شدن دیپلماسی کشور شد.
سخنگوی وقت وزارت امور خارجه ایران با تکذیب قاطع این ادعا صراحتاً اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران اصلاً درخواستی برای نامزدی یا عضویت غیردائم در این دوره ثبت نکرده بود که موضوع رای نیاوردن یا شکست مطرح باشد. عدم کاندیداتوری به معنای عدم ورود به کارزار رقابت است.
طبق بیانیههای رسمی دستگاه دیپلماسی، در آن مقطع کشور امارات متحده عربی تنها کاندیدای رسمی گروه کشورهای آسیایی بود و ایران نیز نهتنها رقیب آن نبود، بلکه از کاندیداتوری این کشور همسایه حمایت مکتوب کرده بود. این توافقات درونگروهی در سازمان ملل امری رایج محسوب میشود.
سازوکار سازمان ملل؛ چرا نام ایران در برگههای رای دیده شد؟
بر اساس قوانین مجمع عمومی سازمان ملل متحد، رایگیری برای انتخاب اعضای غیردائم شورای امنیت به صورت کاملاً فیزیکی و با برگه رای مخفی انجام میشود. این شیوه سنتی ظرفیت ایجاد شگفتیها و ابهامات زیادی را دارد.
در این ساختار، حتی اگر یک گروه جغرافیایی تنها یک کاندیدای واحد و توافقشده داشته باشد، دیپلماتها و نمایندگان کشورها میتوانند نام هر کشور واجد شرایط دیگری را به صورت دستی روی برگه بنویسند. این حق قانونی برای تمامی اعضای مجمع محفوظ است.
وجود تکرای یا آرای پراکنده به نام ایران در صندوق، پدیدهای مسبوق به سابقه است که یا به دلیل اشتباه سهوی کارداران رخ میدهد یا با اهداف شیطنتآمیز و فضاسازیهای رسانهای بعدی انجام میشود تا فضای دیپلماتیک را تحت تاثیر قرار دهند.
تاریخچه و پیشینه؛ تلاشهای واقعی ایران برای کسب کرسی غیردائم
برای درک بهتر موضوع، باید نگاهی به سوابق و پیشینه حضور کشورمان در این نهاد بینالمللی بیندازیم:
ایران در طول تاریخ سازمان ملل متحد، یک بار در دوره پهلوی (سالهای ۱۹۵۷-1۱۹۵۸ میلادی) موفق شد به عنوان عضو غیردائم بر کرسی شورای امنیت تکیه بزند.
پس از انقلاب اسلامی، جدیترین و رسمیترین رقابت ایران برای کسب این جایگاه رقم خورد که در رقابت با لابیهای گسترده ژاپن، ایران با کسب ۳۲ رای در برابر ۱۵۸ رای توکیو از راهیابی به شورا بازماند.
تفاوت ماهوی میان «عدم نامزدی در سالهای اخیر» و «رقابت واقعی در سال ۲۰۰۸»، کلید اصلی درک رفتارهای رسانهای و تحلیلهای دیپلماتیک پیرامون این موضوع است و نباید این دو مقطع تاریخی را با یکدیگر خلط کرد.
شرایط و نحوه انتخاب اعضای غیردائم شورای امنیت
فرآیند ورود به این رکن کلیدی سازمان ملل دارای ضوابط سختگیرانه و محاسبات پیچیدهای است که در چهارچوب زیر خلاصه میشود:
-
۱
شورای امنیت از ۱۵ عضو تشکیل شده است؛ ۵ عضو دائم که دارای حق وتو هستند و ۱۰ عضو غیردائم که بدون حق وتو و برای دورههای دوساله انتخاب میشوند.
-
۲
ملاک اصلی انتخاب اعضای غیردائم بر اساس ماده ۲۳ منشور ملل متحد، میزان مشارکت کشورها در حفظ صلح و امنیت بینالمللی و رعایت توزیع عادلانه جغرافیایی است.
-
۳
کرسیهای غیردائم بر اساس سهمیهبندی منطقهای توزیع میشوند: ۵ کرسی به قاره آفریقا و آسیا، ۲ کرسی به آمریکای لاتین، ۲ کرسی به اروپای غربی و ۱ کرسی به اروپای شرقی اختصاص دارد.
-
۴
کاندیداها برای ورود به شورای امنیت باید حداقل دوسوم آرای کشورهای حاضر و رایدهنده در مجمع عمومی (معادل حداقل ۱۲۹ رای در صورت حضور همه اعضا) را در رایگیری مخفی کسب کنند.
حق رای در شورای امنیت؛ تفاوت تصمیمات آیین کار و مسائل ماهوی
در ساختار رایگیری داخل شورای امنیت، اصل بر «یک کشور، یک رای» است، اما بر اساس نوع موضوع، ماهیت و وزن آرا کاملاً دگرگون میشود و اعضای غیردائم وزن متفاوتی پیدا میکنند:
تصمیمات مربوط به «آیین کار یا نظامنامه شورا» صرفاً به اکثریت عددی یعنی ۹ رای مثبت از مجموع ۱۵ عضو نیاز دارد و نوع عضویت (دائم یا غیردائم) تاثیری در آن ندارد. در این بخش، رای تمام کشورها همارز است.
تصمیمات مربوط به «مسائل ماهوی و قطعنامهها» نیازمند اکثریت کیفی یعنی ۹ رای مثبت شامل همراهی یا عدم مخالفت صریح هر ۵ عضو دائم است که همان فونداسیون حق وتو را شکل میدهد. در این حالت، مخالفت یک عضو دائم کل فرآیند را متوقف میسازد.
خلط مبحث رسانهای؛ تعلیق حق رای به دلیل بدهی یا شکست دیپلماتیک؟
یکی از دلایل بازنشر گسترده شایعه رای نیاوردن ایران، همزمانی این انتخابات با اخبار مربوط به «تعلیق موقت حق رای ایران در مجمع عمومی به دلیل عدم پرداخت حق عضویت» بود که همپوشانی آنها منجر به بروز خطا در تحلیل کاربران شد.
ایران به دلیل محدودیتهای شدید بانکی ناشی از تحریمهای یکجانبه، در مقاطعی برای انتقال پول حق عضویت خود به حساب سازمان ملل با چالش مواجه شد که این مسئله به اشتباه با فرآیند انتخابات شورای امنیت خلط گردید؛ در حالی که حق رای در مجمع عمومی با کاندیداتوری در شورای امنیت دو مقوله مجزا هستند.
همچنین گاهی شایعات مربوط به عدم کاندیداتوری ایران در ارکان دیگری مانند شورای حقوق بشر، توسط کاربران به عنوان ناکامی در شورای امنیت بازتاب مییابد که از نظر ساختاری و کارکردی کاملاً با یکدیگر متفاوت هستند.
جمعبندی نهایی موضوع
جواب پیشنهادی: اخبار مربوط به شکست ایران در انتخابات شورای امنیت صحت ندارد؛ چرا که اساساً هیچ درخواستی برای نامزدی از سوی ایران ثبت نشده بود و تک رایهای داخل صندوق ناشی از سازوکار سنتی و دستی برگههای رای سازمان ملل بوده است.
نظرات