ترتیب سلسلههای پادشاهی ایران
پاسخ کوتاه: ترتیب ساده سلسلههای مهم ایران از قدیم تا پایان نظام پادشاهی چنین است: مادها، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان، طاهریان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، تیموریان، صفویان، افشاریان، زندیان، قاجاریان و پهلوی.
تاریخ ایران طولانی است و در دورههای مختلف، حکومتهای بزرگ، محلی، منطقهای و گاهی همزمان وجود داشتهاند. بنابراین اگر برای درس، تحقیق یا جدول به یک فهرست روشن نیاز دارید، بهتر است سلسلههای اصلی و مشهور را به ترتیب تاریخی یاد بگیرید. سالها در این مطلب تقریبی هستند، چون در منابع مختلف ممکن است آغاز و پایان بعضی حکومتها کمی متفاوت نوشته شود.
فهرست سریع از قدیم به جدید
جدول ترتیب سلسلههای مهم ایران
| ترتیب | سلسله یا حکومت | سالهای تقریبی | نکته کوتاه |
|---|---|---|---|
| ۱ | مادها | حدود سده ۷ تا ۶ پیش از میلاد | حکومت ایرانیتبار در غرب ایران؛ پایتخت مشهور: هگمتانه |
| ۲ | هخامنشیان | حدود ۵۵۰ تا ۳۳۰ ق.م | دوران کوروش بزرگ، کمبوجیه، داریوش و خشایارشا |
| ۳ | سلوکیان | حدود ۳۱۲ تا ۶۴ ق.م | حکومت جانشینان اسکندر در ایران و سرزمینهای اطراف |
| ۴ | اشکانیان یا پارتها | حدود ۲۴۷ ق.م تا ۲۲۴ م | حکومت طولانی و رقیب قدرت روم |
| ۵ | ساسانیان | ۲۲۴ تا ۶۵۱ م | آخرین شاهنشاهی بزرگ ایران پیش از اسلام |
| ۶ | طاهریان | ۸۲۱ تا ۸۷۳ م | از نخستین حکومتهای ایرانی پس از اسلام |
| ۷ | صفاریان | ۸۶۱ تا ۱۰۰۳ م | حکومت یعقوب لیث صفاری و توجه به زبان فارسی |
| ۸ | سامانیان | ۸۱۹ تا ۹۹۹ م | دوره شکوفایی زبان و فرهنگ فارسی در شرق ایران بزرگ |
| ۹ | غزنویان | ۹۷۷ تا ۱۱۸۶ م | دولت قدرتمند در شرق ایران و افغانستان امروزی |
| ۱۰ | سلجوقیان | ۱۰۳۷ تا ۱۱۹۴ م | حکومتی بزرگ با نقش مهم در ایران و جهان اسلام |
| ۱۱ | خوارزمشاهیان | ۱۰۷۷ تا ۱۲۳۱ م | حکومت پیش از حمله گسترده مغول |
| ۱۲ | ایلخانان | ۱۲۵۶ تا ۱۳۳۵ م | حکومت مغولان در ایران پس از حمله چنگیز |
| ۱۳ | تیموریان | ۱۳۷۰ تا ۱۵۰۷ م | دوره تیمور و شکوفایی هنر و معماری در بخشهایی از ایران بزرگ |
| ۱۴ | صفویان | ۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ م | یکپارچهسازی ایران و رسمیت یافتن تشیع دوازدهامامی |
| ۱۵ | افشاریان | ۱۷۳۶ تا ۱۷۹۶ م | دوره نادرشاه افشار و لشکرکشیهای او |
| ۱۶ | زندیان | ۱۷۵۱ تا ۱۷۹۴ م | دوره کریمخان زند و مرکزیت شیراز |
| ۱۷ | قاجاریان | حدود ۱۷۹۴ تا ۱۹۲۵ م | دوران تهران به عنوان پایتخت و جنگهای ایران و روس |
| ۱۸ | پهلوی | ۱۹۲۵ تا ۱۹۷۹ م | آخرین سلسله پادشاهی ایران |
دوران باستان ایران
دوران باستان ایران با مادها و هخامنشیان شناخته میشود. هخامنشیان یکی از مهمترین حکومتهای جهان باستان بودند و قلمرو وسیعی را اداره میکردند. پس از حمله اسکندر، سلوکیان بر بخشهایی از ایران حکومت کردند و سپس اشکانیان و ساسانیان قدرت گرفتند. ساسانیان آخرین شاهنشاهی ایران پیش از اسلام بودند.
دوران پس از اسلام
پس از ورود اسلام، ایران برای مدتی زیر نفوذ خلافتهای عربی بود، اما به تدریج حکومتهای ایرانی و نیمهمستقل شکل گرفتند. طاهریان، صفاریان و سامانیان از مهمترین نمونهها هستند. در ادامه، حکومتهایی مانند غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان و تیموریان در بخشهای مختلف ایران و سرزمینهای پیرامون نقش مهمی داشتند.
دوران صفویه تا پهلوی
صفویان در آغاز سده شانزدهم میلادی ایران را دوباره به صورت یک دولت قدرتمند و یکپارچه مطرح کردند. پس از آن افشاریان، زندیان، قاجاریان و پهلوی روی کار آمدند. با انقلاب ۱۳۵۷ و سقوط حکومت پهلوی، نظام پادشاهی در ایران پایان یافت و پس از آن جمهوری اسلامی ایران تشکیل شد؛ بنابراین جمهوری اسلامی یک سلسله پادشاهی نیست.
برای حفظ کردن: اگر فقط ترتیب کلی را لازم دارید، این زنجیره را به خاطر بسپارید: ماد، هخامنشی، سلوکی، اشکانی، ساسانی، صفاری، سامانی، غزنوی، سلجوقی، خوارزمشاهی، ایلخانی، تیموری، صفوی، افشاری، زند، قاجار، پهلوی.
چرا فهرستها با هم فرق دارند؟
چون تاریخ ایران فقط یک خط ساده و بیوقفه نیست. بعضی حکومتها منطقهای بودهاند، بعضی همزمان با حکومتهای دیگر وجود داشتهاند و برخی در ایران بزرگ، یعنی فراتر از مرزهای امروز ایران، قدرت داشتهاند. به همین دلیل ممکن است در یک کتاب نام آل بویه، آل زیار، قرهقویونلو، آققویونلو یا خانات محلی هم اضافه شود. اما برای پاسخهای آموزشی و خلاصه، فهرست بالا پرکاربردترین ترتیب است.
جمعبندی: آخرین سلسله پادشاهی ایران پهلوی بود. پیش از آن قاجار، زند، افشار و صفوی قرار داشتند و در دوره باستان نیز مادها، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان از مهمترین حکومتها بودند.
نظرات